علّامهء طباطبائى روشن است كه آن سبك را پسنديده است .
[ تفسير و توجيهى كه براى « يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ »
نمودهاند ]
ما براى توضيح موارد اشتباه و اشكال بر آن سبك ، ناچاريم اوّلا عين عبارت ايشان را بياوريم ، و ثانيا به جرح و نقد آن بپردازيم . امّا عبارت ايشان اينست :
« د . در آيه 276 سورهء بقره آمده است كه : « آنان كه ربا مىخورند بر نمىخيزند مگر مانند كسى كه شيطان با مسّ خود او را پريشان كرده است . » مرحوم طالقانى در تفسير « پرتوى از قرآن » آوردهاند :
ك
الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ
« 1 » را تمثيل بيمارى صرع و ديگر اختلالهاى روانى دانستهاند . چون عرب اين گونه بيمارىها را اثر مسّ جنّ ( ديوزدگى ) مىپنداشتند . و در زبان فارسى هم اين گونه بيمار را ديوانه ( گرفتار ديو ) مىنامند .
بعضى از مفسّران جديد گفتهاند : شايد مسّ شيطان اشاره به ميكربى باشد كه در مراكز عصبى نفوذ مىيابد . و شايد نظر به همان منشأ وسوسه و انگيزندهء اوهام و تمنّيات باشد . « 2 » بپرسيم چرا مرحوم طالقانى در تفسير اين آيه چنين احتمالاتى را در ميان آورده است ؟ مگر ديوانه شدن در اثر مسّ شيطان ، معنى صريح و يا صحيحى ندارد ؟ چه چيز ايشان را الزام كرده است كه بگويد : قرآن در اينجا به زبان اعراب سخن گفته و با پندار آنان مماشات و مسامحه ورزيده است ؟
چرا از علم جديد كمك گرفته ، و به تأثير ميكربها اشارت كرده است ؟
شكّ نيست كه اينها يك علّت بيشتر ندارد ؛ و آن هماهنگ كردن فهم دينى خويش با فرهنگ روزگار است . آخر كسى كه معتقد شده است كه
هامش
- شمارهء 4 ، ص 15 ، ستون سوّم
( 1 ) - آنچه در آيه 275 ، از سورهء 2 : البقرة است :كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّمىباشد و در قرآن آيهاى با عبارت « كالّذى يتخبّطه الشيطان من المسّ » نداريم .
( 2 ) - « پرتوى از قرآن » طالقانى ، ج 2 ، ص 254