به وضوح مىبيند كه اين تمدّن عجيب جز ايجاد مشكلات و ناراحتى و تلف شدن نيروى انسانى براى جامعهء بشريّت سوغاتى دگر به همراه نياورده است ) :
« اگر گاليله « 1 » و نيوتن « 2 » و لاوازيه « 3 » نيروى فكرى خود را صرف مطالعه روى بدن و روان آدمى كرده بودند ، شايد نماى دنياى ما با امروز فرقهاى زيادى داشت .
مردان علم و رهروان طريق دانش از پيش نمىدانند به كجا كشانده مىشوند و چه نتيجهاى بدست مىآورند ؛ « اتّفاق » و « تعقّل » و قسمى « روشن بينى » ايشان را هدايت مىكند .
گوئى هريك از ايشان دنياى جداگانهايست ، و با قوانين مخصوص به خود اداره مىشود .
گاهگاهى مسائل دشوارى كه بر ديگران پوشيده و تاريك است ، براى ايشان روشن مىگردد .
عموما اكتشافات بدون هيچگونه پيشبينى از نتائج آنها صورت گرفته است ؛ ولى در عمل ، اين نتائج هستند كه تصوير خود را بر تمدّن جديد افكندهاند . از ميان انبوه فراوان اكتشافات علمى ، ما انتخابى كردهايم ، ولى در اين انتخاب به مصالح عاليهء انسانيّت توجّه نداشتهايم ، بلكه فقط سراشيب تمايلات و هوسهاى خود را پيروى نمودهايم . و هميشه تأمين اصل « حدّ اكثر
هامش
( 1 ) -Galileeرياضى دان ، منجّم و فيزيكدان مشهور ايطاليائى ( 1564 تا 1642 ميلادى ) است .
( 2 ) -Newtonفيزيكدان انگليسى ( 1642 تا 1727 ميلادى ) است .
( 3 ) -Lavoisierشيميدان فرانسوى ، و از بنيادگذاران شيمى جديد ( 1743 تا 1794 ميلادى ) است .