انسانيّه و فكريّه تقرّب بجو ، تا از همهء آنان سبقت گيرى ! » آيا مراد همهء علوم است : علم فيزيك ، شيمى ، طبيعى ، رياضى ، پزشكى ، دامپزشكى ، دامدارى ، كشاورزى ؟ ! و يا نه اينطور نيست ؛ مراد علم خاصّى است كه ترغيب و تأكيد بر آن به عمل آمده است ؟ !
[ مدّت عمر انسان محدود است و بايد صرف آموختن علم مفيد كند ]
شكّ نيست كه دائرهء علوم بسيار وسعت دارد ، و مدّت و زمان فراگيرى آنها براى انسان بسيار محدود است . اگر انسان تمام مدّت عمر خود را در تحصيل فقط يك فنّ صرف كند ، بهطورىكه بطور تحقيق از آن مطّلع شود و در آن فنّ متخصّص و استاد گردد ، تازه معلوم نيست به جميع اطراف و جوانب آن محيط گردد ؛ تا چه رسد كه بخواهد در دو فنّ و يا در بيشتر از دو فنّ استاد شود .
و علىهذا انسان بايد مدّت عمر خود را كه قابل براى فراگيرى است در نظر بگيرد ، و سپس نياز خود را در آن علمى كه مورد نظر اوست ببيند ؛ و ساعات و روزهاى خود را در آن علم به كار زند ، تا نتيجهاى برايش حاصل شود . « 1 »
هامش
( 1 ) - شيخ هادى كاشف الغطاء در « مستدرك نهج البلاغة » ص 165 و 166 از حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام آورده است كه فرمود : أقلّ النّاس قيمة أقلّهم علما ؛ و من لم يتعلّم فى صغره لم يتقدّم فى كبره . تا آنكه مىگويد : العلم أكثر من أن يحصى فخذوا من كلّ شىء أحسنه ، ثمّ أنشأ يقول :
ما حوى العلم جميعا أحد * لا و لو مارسه ألف سنة إنّما العلم بعيدا غوره * فخذوا من كلّ شىء حسنة « بىارزشترين مردم ، نادانترين آنهاست ، و كسى كه در كوچكى دنبال علم نرود ، در بزرگى ارج و تقدّم ندارد . . . علم بيش از آنست كه به شمارش درآيد ؛ لهذا شما از هر علمى مقدار بهتر و نيكوتر را انتخاب كنيد . و سپس شروع كرد به خواندن اين دو بيت : هيچكس نتوانسته است به جميع علوم دست يابد و اگر چه هزار سال بر آن ممارست كند . نهايت علم بسيار دور است بنابراين شما از هر علمى ، خوب را اختيار كنيد ! »