هامش
- عرب جزيرههاى بحر ابيض ( درياى سفيد ) را تصرّف كرد همچنانكه بر بارى ، و برينديزى در وسط ايتاليا استيلا يافتند ، و سيطرهء آنان بر دو ايالت كاميانيا و ابروزى ( آبروتتسى ) استوار شد ، و در آن دو محلّ ، حكومتهاى عربى اقامه نمودند ؛ و قدرت و حكومت عرب اندلس تا جنوب فرانسه در ايالت پرووانس امتداد يافت ، و روم را محاصره كردند .
لباسهاى پاپ با حروف عربى مزيّن و مطرّز بود . و تحت تأثير واقع شدن دانته از تمدّن عرب در كتاب « كمدى إلهى » واضح است ؛ و اوست كه در كتابش از صلاح الدّين ايّوبى ، و از دوك گودفرواى ( سلطان گودفرواى پادشاه بيت المقدس در جنگ با صليبيها بود ) ياد مىكند . و اعزام سفراء ميان ملوك و امراء فرنگ با سلاطين اسلام ، همه گونه اسباب تمدّن را به سوى اروپا كشيد . و كتابهاى ابن رشد و غزالى در آن ايّام تأمينكنندهء غذاى علمى فكر اروپائى بود . و نوشتجات قدّيس توماس اكوين ( القدّيس توما ) ناطق است به تأثّر ظاهر يا نقل كامل از تمدّن و حضارت اسلام .
و اوّلين رصد فلكى كه در اروپا برپا شد آن را عرب در اشبيليّه برپا كردند . و اوّلين مدرسهء پزشكى در اروپا همانست كه در سالرن اقامه نمودند . و از سال 970 در غرناطهء اسپانيا 120 مدرسه كه از آنها 17 مدرسهء بزرگ و 27 مدرسهء مجّانى بود تأسيس كردند كه در آنها أشراف و نبلاى اروپا علوم عربيّه را مىآموختند .
و هنگامى كه طليطله در سنهء 1085 بواسطهء غلبهء اسپانيها سقوط كرد ، در آنجا مدارسى را براى ترجمهء علوم عربى دائر نمودند ؛ و اين نقل علوم متوقّف نماند ، بلكه بواسطهء سقوط قرطبه ( كردبا ) در سنهء 1236 و سپس سقوط غرناطه ( گرانادا ) در سنهء 1492 مصادر و محلّهاى جديدى براى ترجمه آماده و مهيّا شد .
و بعد از سقوط طليطله ، دربار آلفونسو ششم كاملا به خود رنگ فرهنگ و تمدّن عرب را گرفته بود ، بلكه وى خود را امپراطور دو عقيدهء : مسلمان و مسيحى خواند . و آلفونسو پنجم ملقّب به حكيم كه پادشاه قشتاله ( كاستيل ) از سنهء 1252 تا 1284 ميلادى بود ، بزرگترين مبلّغ تمدّن و فرهنگ عرب بشمار مىآمد ، و يهود براى وى جميع كتابهاى عرب را گرد آوردند .