هامش
- ديدنشان در انكار نمودن رشتهء اتصال پدران علوم رياضى و هندسه به گاهوارهاى كه در آن نشأت گرفته و رشد و نما نمودهاند . زيرا اين بعلّت استمرار جنگهاى صليبى است ( تا زمان ما ) و بعلّت كوبيدن و خرد كردن حقائق علمى است براى تعصّب دينى متأصّل و ريشهدار در تمدّن جديد اروپائى . ايشان به زبان نمىآوردند كه : فيثاغورث و ارشميدس و اقليدس ، پدران رياضيّات ، دروس خود را در مدرسهء اسكندريّهء مصر ياد گرفته و از آنجا نشر نموده و القا كردهاند . و به زبان نمىآورند كه : اصلا كتاب اقليدس مسمّى به « أساسيّات » يا « عناصر » را نشناخته بودند مگر از نسخهء عربى . و به زبان نمىآورند كه : اروپاى جديد ، منهج علوم تجربى ( تجربه و استخلاص ) را كه راه و روش علمى معاصر است ، از علوم اسلام فرا گرفته است .
شاعر محمّد اقبال گويد : دوبرينگDubringمىگويد : آراء راجر بيكن از آراء پيشينيانش واضحتر و صادقتر است . و از كجا راجر بيكن دروس علميّهء خود را اتّخاذ كرده و از كجا استمداد نموده است ؟ از حوزهها و دانشگاههاى اسلامى در اندلس .
بريفو * *RobertBriffaultمىگويد : هيچگونه فضيلتى در اكتشاف منهج علوم تجربى در اروپا به راجر بيكن متوفّاى سال 1294 ميلادى * * * و هم نامش فرانسيس بيكن متوفّاى سال 1626 ميلادى ، نسبت داده نمىشود . راجر بيكن در حقيقت نيست مگر يك نفر از رسل علم اسلامى و منهج اسلامى به سوى اروپاى مسيحى .
راجر بيكن از گفتار به اينكه : معرفت عرب و علمشان ، طريق وحيد براى معرفتند خوددارى ننموده است . منهج تجربى عربى در عصر بيكن در اروپا انتشار يافت و مردم آن را آموختند . بيكن مردم را بدين منهج با رغبت تامّ و تمامى سوق مىداد .
وى اضافه مىكند كه : هيچيك از اقسام و انواع علوم اروپائى نيست كه فرهنگ و تمدّن اسلامى در آن تأثير اساسى نداشته باشد . و مهمترين اثر فرهنگ اسلامى ، تأثير آن در علم طبيعى و روح علمى است . اينها دو نيروئى هستند كه علم جديد را جدا و ممتاز مىكنند .
سپس مىافزايد :
« آنچه را كه علوم ما به عرب مديون است ، تنها اكتشاف نظريّات مبتكرانه و جوّال