اذهان ، از اسرائيليّات باقيمانده است ، تعبيراتى در حدود همان مطالب براى پيدايش آدم ذكر نمودهاند .
[ معناى « اسرائيليّات » ، و غلطانداز بودن اين تعبير در روش تفسيرى دفعى بودن خلقت آدم از گل ]
ما در اينجا ناچاريم معناى اسرائيليّات را شرح دهيم تا دانسته شود كه روايات وارده در تفسير و استناد مفسّران در روش تفسيرى ، ابدا ربطى به اسرائيليّات ندارد ؛ و جملهء « اسرائيلى » در اينجا بالخصوص ، غلطانداز است .
اسرائيليّات به رواياتى گويند كه : راويان آنها يهوديانى مىباشند كه اسلام اختيار كرده و در ميان رواياتشان در تفسير قرآن و يا در احكام و معتقدات ، مطالبى طبق آنچه را كه در عهد عتيق تورات ، از قصص و داستانهاى انبياء آمده است و بر خلاف مدلول قرآن و يا احاديث صحيحه و مستند و معتبر است ، مشاهده مىشود . و يا راويان آنها يهودى هم نيستند ؛ و ليكن چنين مطالبى را طبق حكايات و احكام تورات از يهوديان اخذ كرده ، و براى حلّ بعضى از آيات قرآن و تفسير آنها بدان تمسّك جسته ، و اين روايات را از روى كذب و افتراء به پيامبر صلّى الله عليه و آله و سلّم و يا به يكى از ائمّه عليهم السّلام نسبت دادهاند ؛ تا آنكه براى عامّهء مسلمين و معتقدين به قرآن قابل قبول باشد .
و بناء علىهذا حتما بايد راويان اين گونه روايات يا سنّى باشند كه بواسطهء نداشتن منبع صحيح از تفسير و عدم دسترسى به ماء معين ولايت ، خود را در تفسير تهيدست ديده ، و براى آنكه از جامعهء مفسّران و محدّثان و مورّخان عقب نمانند ، ناچار دست به اين گونه انحرافات يازيدهاند .
و يا كسانى كه اهل كذب و دروغ و جعل و دسّ و وضع باشند كه روايتى را به دروغ ساخته و پرداخته و به مصدر وحى و يا معصوم نسبت دهند . و در اين صورت يا روايت را بدون واسطه نسبت مىدهند ، و يا به نظر خود وسايطى را از معتبرين و موثّقين جعل نموده ، و سلسلهء روايت را افتراء با نام و ذكر نسب و شخصيّت آنها نسبت مىدهند .