عادت خارج نبوده ؛ همانند آدم كه بواسطهء اصل كلّى توالد و تناسل از خاك بوجود آمده است ، اين هم همينطور بوده است .
و دربارهء كلمهء كن فيكون گفتهاند : معنايش اينست كه : خداوند به آدم كه صفىّ الله است گفت : عالم باش ! و يا پيغمبر باش ! و يا موجود انتخابشده از ميان انواع دگر باش ! و او هم همينطور شد . همچنانكه به عيسى گفت : عالم باش ! و پيامبر باش ! و داراى معجزه باش ! او هم چون از مادر متولّد شد ، مادرش را صدا زد كه : اى مادر غمگين مباش ! كه پروردگارت در زير تو اينك بزرگمردى را قرار داده است .
[ اشكالات وارده بر بعضى از قائلين به تكامل ، در بحث از آيات خلقت اعجازى عيسى ]
اين تفسير دو اشكال دارد :
اشكال اوّل آنست كه : در اين صورت وجه تشبيه عيسى به خصوص آدم ، غلط است . زيرا بنابراين تفسير كه خاكى بودن آدم از جهت ريشه و اصل او از مادّهء خاكى بوده است ، تمام افراد بشر همين قسم مىباشند . و بنابراين بايد بفرمايد : إنّ مثل عيسى عند الله كمثل سائر النّاس . « مثال عيسى در نزد خداوند ، مثال همهء مردم است . » و چون قرآن كلام خداست ، و قول فصل است نه هزل ؛ با وجود اشتراك وجه شبه در جميع بنى آدم و همهء انسانها از زمان آدم تا قيام قيامت ، بيايد و اين شباهت را مختصّ به آدم در گفتار خود بياورد ؛ اين جز خطا و اشتباه ، محمل ديگرى براى آن متصوّر نمىشود . و علىهذا تشبيه عيسى به آدم ، كه اسم خاصّ و علم است براى سر سلسلهء نسل بشر - نه مانند لفظ انسان و بشر كه اسم جنس است و بر همهء افراد اطلاق مىشود - هيچ وجهى نمىتواند داشته باشد مگر خصوصيّتى كه در خود آدم بوده است ، نه سائر افراد . و آن خصوصيّت غير از خلقت اعجازى او از خاك بدون واسطهء پدر نمىتواند بوده باشد .
اشكال دوّم آنست كه : اين آيه همانطوركه از آيات قبل و بعد از آن - كه ذكر