طبق ميل و أفكار خود مىگردانند .
بالنّتيجه فقاهت آن فقيه و رأى او كه بايد در خارج سارى و جارى بشود از دريچهء أفكار همين أطرافيان جارى مىشود ، و نتيجه هم هميشه تابع اخسّ مقدّمتين است ! بنابراين ، آنكه بر امّت مسلم حكومت مىكند فلان فقيه نيست ، بلكه رأى فلان شخص شناخته شدهء أطرافى اوست كه آراء و أفكار آن فقيه را به نظر خود ، و به جرح و تعديل خود به خارج سرايت مىدهد . و اين آفت بسيار بزرگ و خطرناكى است ! « 1 »
لذا هميشه بزرگان و أعلام از علماء متّقين ، أوّلًا أولاد و بستگان نزديك خود را خوب تربيت مىكردند ، و اگر أحياناً از آنها خطائى صادر مىشد طرد مىنمودند و به مجلس خود راه نمىدادند و باكى هم نداشتند . و ثانياً أفرادى كه در مجلس استفتاء آنها حاضر مىشدند ، حتماً بايد أفراد شناخته شده ، متعبّد ، متهجّد ، صادق و انگشت نما باشند . و مع ذلك هميشه كار را از روى مشورت انجام مىدادند . و از همهء اينها گذشته هيچگاه تماسّشان با عامّه قطع نمىشد . تنها راه وصول به عامّه از طريق خاصّه نبود ، بلكه راه عامّه براى خود آنها باز بود و مىتوانستند با خود او تماسّ بگيرند . و أحياناً اگر از بعضى از خواصّ خطائى
هامش
( 1 ) المستشار عبد الحليم الجندى ، عضو مجلس أعلاى شؤون إسلاميّهء مصر در كتاب نفيس و ارزشمند خود : « الإمام جعفرٌ الصّادق » طبع قاهره ، سنهء 1397 هجرى ، در ص 90 گويد : إمام صادق صاحب همان گفتار است كه : « أَيُّمَا مُؤْمِنٍ قَدَّمَ مُؤْمِنًا إلَى قاضٍ أَوْ سُلْطَانٍ جَآئِرٍ فَقَضَى عَلَيْهِ بِغَيْرِ حُكْمِ اللَهِ فَقَدْ شَرَكَهُ فِى الإثْمِ » . وَ عَلِىٌّ يَقُولُ : « كَفَاكَ خِيَانَةً أَنْ تَكُونَ أَمِينًا لِلْخَوَنَةِ » .
و روزى زياد فندى بر إمام صادق وارد شد ، حضرت به وى گفت : وُلِّيتَ لِهَؤُلآءِ ؟ ! - منظور دستگاه حكومت بود - قَالَ نَعَم ! لِى مُرُوَّةٌ وَ لَيْسَ وَرَآءَ ظَهْرِى مَالٌ وَ إنَّمَا أُوَاسِى إخْوَانِى مِنْ عَمَلِ السُّلْطَانِ .
فَقَالَ : يَا زِيَادُ ! أَمَا إذْ كُنْتَ فَاعِلًا فَإذَا دَعَتْكَ نَفْسُكَ إلَى ظُلْمِ النَّاسِ عِنْدَ الْقُدْرَةِ عَلَى ذَلِكَ فَاذْكُرْ قُدْرَةَ اللَهِ عَزّ وَ جَلَّ عَلَى عُقُوبَتِكَ وَ ذِهَابَ مَا أَتَيْتَ إلَيْهِمْ عَنْهُمْ ، وَ بَقَآءَ مَا أَتَيْتَ إلَى نَفْسِكَ عَلَيْكَ