تبعات و عقاب پروردگار بيرون آمدهام .
و از جمله مطالبى كه فرمود اين بود كه : هر كس و لو اينكه در نزد حقّ سبحانه و تعالى منزلتش عظيم و مقامش رفيع باشد ، اينطور نيست كه بى نياز گردد از معاونينى كه در راه خدا او را كمك كنند ؛ كما اينكه فقيرترين و حقيرترين أفراد نيز از اين حيطه خارج نيستند ، و آنها هم سهميّهاى را از إعانت و كمك دارند .
يعنى تمام چرخ ولايت كه بر أساس والى و مولَّى عليهم مىباشد ، يك چرخ واحد و يك دستگاه واحد است كه همه با يكديگر مربوط و منوط هستند ؛ و هر كدام از اين أجزاء و أعضاء و پيچ ها و مهرهها و روابط ، براى نگهدارى و حفظ آن أمر وُحْدانى كه منظور از اين دستگاه است مىباشد ؛ و اگر هر يك از اين أجزاء از آن وظيفهء خود تخطّى كند ، نه تنها خود را ضايع كرده است ، بلكه مجتمع را خراب كرده و دستگاه را فاسد نموده است .
گفتار زيد بن علىّ نزد هشام به مثابهِ گفتار جدّش أمير المؤمنين عليه السّلام است
نظير اين گفتار حضرت ( وَ لَيْسَ امْرُؤٌ وَ إنْ عَظُمَتْ فِى الْحَقِّ مَنْزِلَتُهُ ) را ابن أبى الحديد در شرح اين خطبه ، از زيد بن علىّ بن الحسين عليه السّلام آورده است كه به هشام بن عبد الملك مىگويد : إنَّهُ لَيْسَ أحَدٌ وَ إنْ عَظُمَتْ مَنْزِلَتُهُ ، بِفَوْقِ أنْ يُذَكَّرَ بِاللَهِ وَ يُحَذَّرَ مِنْ سَطْوَتِهِ ؛ وَ لَيْسَ أحَدٌ وَ إنْ صَغُرَ ، بِدونِ أنْ يُذَكِّرَ بِاللَهِ وَ يُخَوِّفَ مِنْ نِقْمَتِهِ . « 1 »
« هيچ كس نيست ، گرچه منزلتش در نزد پروردگارش رفيع باشد ، بالاتر از اينكه نيازى به ياد آورى و تذكار نداشته ، و بى نياز از تحذير از سطوت خدا باشد ؛ و هيچكس نيست و لو اينكه درجه و منزلتش صغير باشد ، پائينتر از اينكه قابليّت تذكّر دادن را داشته باشد و خداوند به او حقّ تذكار بدهد ؛ به او
هامش
( 1 ) « شرح نهج البلاغة » ابن أبى الحديد ، بيست جلدى ، ج 11 ، ص 93 ، در ضمن شرح خطبهء 214 ( و به شمارهء ابن أبى الحديد 209 ) كه خطبهء حقّ والى بر رعيّت و حقّ رعيّت بر والى است .