شاهد گفتار ماست .
وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِعَبْدِ اللَهِ بنِ الْعَبَّاسِ وَ قَدْ أَشَارَ إلَيْهِ فِى شَىْءٍ لَمْ يُوَافِقْ رَأْيَهُ عَلَيْهِ السَّلَامُ : لَكَ أَنْ تُشِيرَ عَلَىَّ وَ أَرَى ؛ فَإنْ عَصَيْتُكَ فَأَطِعْنِى ! « 1 »
عبد الله بن عبّاس در مسألهاى از مسائل ، رأى خود را به حضرت أمير المؤمنين علىّ عليه السّلام إظهار نمود و آن موافق با نظر حضرت نبود ( گويا عبد الله بن عبّاس خيلى به عقل و درايت و نظريّهء خودش اطمينان داشت ، و مىخواست رأى خودش را بر أمير المؤمنين عليه السّلام تحميل كند ) .
حضرت به او ميفرمايد : من بايد با شما مشورت كنم ، أمّا بعد از اينكه مشورت كردم ، رأى ، رأى من است . و اگر شما را به نزد خود طلبيدم و براى مشورت از شما نظر خواهى كردم ، اين بدان معنى نيست كه رأى شما را عِدل رأى خود قرار دادهام ؛ أبداً !
مشورت پيامبر ، مقدّمه است براى تصميم گيرى در رأى نهائى خود
اگر پيغمبر أكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم با صد هزار نفر هم مشورت كند ، آراء آنها هرگز معادل با رأى پيغمبر نخواهد بود . رأى ، رأى پيغمبر است .
آنها نمىتوانند بگويند : ما پنج نفريم و پيغمبر يك نفر . ما پنج رأى مخالف پيغمبر داريم و پيغمبر بايد تابع ما باشد ؛ چون أكثريّت با ماست ! !
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
« 2 »
.
اى پيغمبر ، با مردم و با أصحابت در هر أمرى كه اتّفاق مىافتد مشورت كن ، أمّا رأى ، رأى توست و نسبت به آراء آنها حقّ عمل ندارى .
فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
. وقتى كه مشورت كردى و مطلب برايت روشن شد ، آنچه به نظر خودت آمد ، بر آن تصميم بگير و عمل كن ، و توكّل بر خدا بنما !
مشورت ، رأى گيرى و انتخاب رأى أكثريّت نيست . مشورت ، براى
هامش
( 1 ) « نهج البلاغهء » حكمت 321 ؛ و از طبع عبده ، ج 2 ، ص 212
( 2 ) قسمتى از آيه 159 ، از سورهء 3 : ءال عمران