هَؤُلآء بَعْضُهُمْ أوْلَى بِبَعْضٍ فى النُّصْرَةِ وَ إنْ لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمْ قَرابَةٌ مِنْ أقْرِبآئِهِمْ مِنَ الْكُفّار .
خلاصهء مطلب اينكه :
أُولئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ
، يعنى أولى ببعض در نصرت ؛ و ولايت در اينجا به معنى نصرت است ؛ يعنى بايد هر كدام يكديگر را
هامش
و انْظُرْ أيْضًا إلَى « تاريخ بَيْهَق » ص 242 ، ط طهران ؛ وَ إلَى ذَيْلِ ذَلِك التّاريخ ، ص 347 - 353 ؛ وَ إلَى ما ذَكَرَهُ خَطيبُنا الْعَلّامَةُ الْواعِظُ الْجَرَنْدابىّ فى تَعْليقاتِهِ عَلَى « شَرْحِ عَقآئدِ الصَّدوق » ص 59 ، ط 2 تبريز ايران . انتهى .
در تعليقهء كتاب « جَنَّةُ المَأْوَى » تأليف شيخ محمّد حسين آل كاشف الغطاء ، أيضاً مرحوم آقا سيّد محمّد علىّ قاضى در ص 267 گويد : الطَّبْرِسىّ مَنْسوبٌ إلَى طَبْرِس ( طبرش ) مُعَرَّبُ « تَفْرِش » الْحاليَّةُ بِإيران ؛ و الشّيخُ صاحِبُ « الاحْتِجاج » و الطّبْرِسىّ صاحِبُ « مَجْمَع البيان » و ابنه صاحِبُ « مَكارِم الاخلاق » وَ حَفيدُهُ صاحِبُ « مِشكَوُة الانوار » مَنْسوبونَ إلَيْها ، لا إلَى « طبرستان » مازَندران كَما هُوَ الْمَشْهورُ شُهْرَةً لا أصْلَ لَها ؛ وَ قَدْ حَقّقْنا ذَلك فى بَعْضِ مَقالاتِنا الْمُنْتَشِرَةِ فى مَجَلّةِ « الْعرْفان » الصّادِرَةِ فى صَيْدا - لبنان .
أقول : يكوقت بحث در لفظ طَبَرْسِىّ و صحّت انتساب آن به طبرستان كه مازندران است مىباشد ؛ و يكوقت بحث در محلّ سكونت و إقامت صاحب كتاب « احتجاج » است كه آيا مازندران بوده و يا تفرش بوده است . و ما در هر دو موضوع بحث ميكنيم .
أمّا در صحّت صيغهء نسبت از طَبَرستان به لفظ طَبَرْسِىّ ، اين با هيچيك از قواعد عربى مطابق نيست ؛ زيرا در ساختن صيغهء نسبت از كلمات مركّبه همچون سيبويه و بعلبكّ قاعده آنست كه جزء دوّم را حذف مىكنند و ياء نسبت را در آخر كلمهء أوّل در ميآورند و ميگويند : سيبِىّ و بَعْلِىّ . و گاه مىشود در صورتى كه كلمه سنگين نشود ، بالاخصّ در مركّبات فارسى كه عرب به تركيب آنها توجّه ندارد ، ياء نسبت را در آخر كلمه در مىآورند و مىگويند : اردستانىّ و خُجستانىّ ، در نسبت به اردستان و خجستان . و گاه مىشود كه از دو جزء كلمه ، لفظى چهار حرفى بر وزن جَعْفَر بنا ميكنند و آن را منسوب قرار ميدهند ؛ مثل حَضْرَمِىّ در نسبت به حَضْرَمُوت . ليكن اين قسم سماعى است و بر آن قياس نمىتوان نمود .
و مطابق اين قاعده در نسبت به طبرستان ، يا بايد گفت : طَبَرِىّ ، يا طَبَرِسْتانىّ ، يا طَبْرَسِىّ بر وزن جَعْفَرِىّ . و أئمّهء لغت از اين سه وجه ، وجه أوّل را اختيار كرده ، و در تواريخ و تراجم طَبَرىّ گويند .
و على كلّ تقدير ، در نسبت به طبرستان ، طَبَرْسِىّ صحيح نخواهد بود ؛ و روى همين نظر براى آنكه در نسبت به طَبَرِيَّهء كه قصبه ايست در اردُن و قاعدةً بايد طَبَرىّ استعمال كنند ،