الوجوه دين را وسيلهء دنيا قرار ندادهاند ؛ به نعمتهاى خدا استظهار بر عباد او نكرده ، و با حجّتهاى إلهى عليه أوليائش نتاختهاند ؛ بصيرت در أحْناء حقّ داشتهاند ، و منهوم به لذّت و شهوت نبوده ، و مُغرَم به ادّخار و جمع مال نيستند ! أمّا كجا هستند ؟ ! چند نفر هستند ؟ ! آن كسانى كه قلبشان به نور پروردگار روشن شده است ، كجا هستند ؟ ! « لَا تَخْلُو الارْضُ » زمين خالى نخواهد بود از چنين أفرادى كه با حُجَج إلهيّه بر سر پا ايستاده باشند ، و براى خدا كار كنند .
إمَّا ظَاهِرًا مَشْهُورًا أَوْ خَآئِفًا مَغْمُورًا . « يا ظاهر است و در ميان مردم شهرت دارد و مردم او را مىشناسند ؛ يا خائف است و ترسان و مغمور و مستور . علمش را بر مَلا نمىكند ؛ و در ميان مردم خود را نشان نميدهد . » زمين از چنين أفرادى : إمَّا ظَاهِرًا مَشْهُورًا أَوْ خَآئِفًا مَغْمُورًا ، خالى نيست . چرا ؟
لِئَلا تَبْطُلَ حُجَجُ اللَهِ وَ بَيِّنَاتُهُ . « براى اينكه حُجج إلهيّه و بيّنات خداوند باطل نگردند . » اگر اينها نباشند ، بكلّى در روى زمين حجّت نيست و تمام أفراد مردم در روز قيامت بر خدا حكومت مىكنند و مىگويند : مطلب به ما نرسيد ؛ زيرا يك حجّت هم در روى زمين نبود كه ما بتوانيم به او دسترسى پيدا كنيم .
و أمّا اگر فى الجمله بعضى از اين أفراد در روى زمين باشند ، خداوند بر همهء آنها حجّت دارد و مىفرمايد : چرا در روى زمين به سراغ حجّتهاى ما نرفتى و از آنها پيروى و استفاده ننمودى ؟ ! پس اگر اين أفراد نباشند ، حجّت و بيّنهء پروردگار باطل مىشود . لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيّنَةٍ وَ يَحْيَى مَنْ حَىَّ عَن بَيّنَة از بين ميرود « 1 » .
وَ كَمْ ذَا ؟ وَ أَيْنَ أُولَئِكَ ؟ ! « أمّا اينها چند نفر هستند و آن أفراد كجا هستند ؟ ! »
أُولَئِكَ وَ اللَهِ الاقَلُّونَ عَدَدًا ؛ وَ الاعْظَمُونَ قَدْرًا ؛ يَحْفَظُ اللَهُ بِهِمْ حُجَجَهُ وَ
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 42 ، از سورهء 8 : الانفال