خرد كننده ، و گذراندن ساليان متمادى در گرماى سوزان نجف ، و تنفّس عَجِّهها و بادهاى مسموم كه طبقات رَمْل و ماسهء بادى را از زمين بر ميدارد و بر روى هوا حمل مىكند و آسمان را غبارآلود و مانند شب سياه تاريك مىنمايد ، و با زندگى در سردابهاى عميق چهل پلّهاى و بيست و پنج پلّهاى و دوازده پلّهاى بسر مىبريد و تحصيل علم مىكنيد تا متخصّص و مجتهد و فيلسوف و مفسّر و محدّث و اديب بارع گرديد ؟ !
شما در خانههاى خود بنشينيد و از راه توسّل به امام زمان كسب اينگونه علوم را بنمائيد ! بسيار بهتر و سادهتر و آسانتر است . آيا علوم باطنيّه و عقائد و معارف و اخلاق ، و كريوههاى صعب العبور عالم توحيد ، و نشان دادن منجيات و مهلكات راه و ارائهء طرق تسويلات شيطانيّه و كيفيّت تخلّص از آن ، و شناخت حقيقت ولايت و درجات و مراتب توحيد در ذات و اسم و صفت و فعل و أمثالها مهمتر است ، يا خواندن صرف و نحو و ادبيّات و فقه و تفسير و حكمت ؟ ! همه ميگوئيد : آنها مهمتر است ، زيرا تمام سعادت و تمام شقاوت انسان به آنها وابسته است .
در اين صورت مىپرسيم : چگونه از امام زمان ، كار در اين امور غير مهمّه و اين علوم ظاهرى و سطحى بر نمىآيد ، و براى آن شما مدرسهها و مسجدها و كتابخانهها مىسازيد و رنج سفرهاى خطيره را بر خود مىكشيد ، و امّا از او در آن امور أهمّ و أدَقّ و أعظم كار ساخته است ، و بدون هيچ سبب و وسيلهاى شما بدان فائز ميگرديد ! هيچ چارهاى نداريد كه يا بايد بگوئيد : در هر دو جا كارى از امام زمان ساخته نيست ، و يا در هر دو جا ساخته است ؟ !
امّا حلّ مسأله اينست كه : همهء امور و شئون بدست مبارك اوست ، ولى اين امر ، سنّت اسباب را تعطيل نمىكند ؛ همچنان كه همهء امور بدست خداست و اين مستلزم تعطيل سلسلهء اسباب و مسبّبات نيست . زيرا خود اسباب و
روح مجرد (يادنامه موحد عظيم و عارف كبير حاج سيد هاشم موسوى حداد) (فارسى) — صفحة 46
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٤٦