الهى و موحّد و صاحب يقين . در اين صورت آن امر در خارج منشأ اثر خواهد شد و ثمرات نيكو خواهد داد . امّا اگر از شخص منغمر در كثرات سر زند كه مستلزم غفلت از نفس و خدا و عرفان الهى و خلوت و حضور قلب در حال نماز بود ، ديگر آن امر ، امر مستحسن نيست ؛ آن امر امر آلوده و زشت است ، گرچه ظاهرش چشمگير باشد و نزد افكار عمومى مردم و عامّهء خلائق از بهترين مثوبات به حساب آيد .
به علّت آنكه نتيجه تابع أخَسِّ مقدِّمتَين است ( با سين ) يعنى تابع پستترين از مقدّمات . و هنگامى كه كارى به ظاهر در خارج از تمام شرائط حسن و زيبائى آراسته بوده ولى عامل ، آن را از روى ريا و يا هواى نفس و يا مقاصد غير الهى انجام دهد ، آن عمل در حقيقت زشت است نه زيبا ، و اثر مفيد و نيكو از خود بجاى نمىگذارد ، و
ما يَنْفَعُ النَّاسَ
« 1 » نخواهد شد ، گرچه آراء و افكار عمومى آن را خوب و زيبا به شمار آورد . زيرا مناط ، واقعيّت آنست كه خراب است و در نزد خداوند و موقف قيامت مقبول نخواهد شد . كار زيبا از شخص زيبا صورت ميگيرد نه از شخص نازيبا ، گرچه در خارج به صورت ظاهر خود را به انواع و اقسام پيرايههائى از زيبائى وصله زده باشد . سرمه بر چشم كور ، وى را بينا نمىكند ؛ و وسمه بر ابروان نابينايان اثرى در ديد و نور چشمانشان بجاى نمىنهد .
از اينجاست كه در فرقان عظيم إلهى ميفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ .
« 2 »
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! بر شما باد دريافتن نفوس خودتان !
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 17 ، از سورهء 13 : الرّعد :فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ. ( 2 ) صدر آيه 105 ، از سورهء 5 : المائدة