و با وجود اين نحوه از كشفيّات و مطالبى كه در « فتوحات » است اگر كسى بگويد : پس چگونه كلام مرحوم قاضى صحيح است كه : محيى الدّين چون از تصنيف « فتوحات مكّيّه » كه آن را بدون مراجعه به كتابى از حفظ نوشته بود فارغ شد ، آن را بر بالاى بام كعبه قرار داد تا يك سال در آنجا بماند ، و پس از آن ، آن را پائين آورد ديد كه همانطور كه نوشته است باقى مانده و يك ورقه از آن تر نشده است و بادها آن را متفرّق نكردهاند ، با وجود كثرت باد و باران مكّه ؛ و به مردم اذن استنساخ آن را نداد مگر بعد از اين عمل ؟ !
« وَ لَمّا فَرَغَ مِنْها وَضَعَها فى سَطْحِ الْكَعْبَةِ المُعَظَّمَةِ فَأقامَتْ فيهِ سَنَةً ، ثُمَّ أنزَلَها فَوَجَدَها كَما وَضَعَها لَمْ يَبْتَلَّ مِنها وَرَقَةٌ وَ لا لَعِبَتْ بِها الرّياحُ ، مَعَ كَثْرَةِ أمْطارِ مَكَّةَ وَ رياحِها . وَ ما أذِنَ لِلنّاسِ فى كِتابَتِها وَ قِراءَتِها إلّا بَعْدَ ذلِكَ . » « 1 »
جواب از دو نظر است : اوّل آنكه محيى الدّين به خطّ خود ، دو نسخه از « فتوحات » را نوشته است و هر كدام را براى يك پسرش گذارده است ؛ و اين نسخهء « فتوحات » فعلى كه در دست است نسخهء دوّم است كه در دمشق نوشته است ، و آن شامل مطالب نسخهء مكتوبهء در مكّه هست به اضافهء زيادتيهائى كه خود در آن به عمل آورده است . و تاريخ ختم كتاب از اين نسخه دو سال مانده به آخر عمر اوست .
خودش در پايان كتاب كه دنبال كتاب « وصايا » ى اوست ميگويد : « كتابت اين كتاب به حمد الله بر مختصرترين و موجزترين عبارات و مطالب ممكنه بر دست مؤلّفش پايان يافت ؛ و اين نسخهء دوّم است كه من به خطّ خودم نوشتهام ، و فراغ از كتابت آن در صبح روز چهارشنبه بيست و چهارم از شهر ربيع الاوّل سنهء
هامش
( 1 ) « اليَواقيت و الجواهر » عبد الوهّاب شعرانى ، ج 1 ، ص 10 در ضمن الفصل الاوّل