به ايشان ( غنى و فقير ) سزاوارتر است . پس از هواى نفس متابعت نكنيد ، كه تا عدالت را رها سازيد ، و اگر پشت كنيد ، يا از عدالت اعراض كنيد ، خداوند به اعمال شما آگاهى دارد . »
و نيز مفهوم آيه شريفه :
وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ *
هُمُ الظَّالِمُونَ *
هُمُ الْفاسِقُونَ
« 1 »
« كسانى كه به آنچه خداوند فرستاده ، حكم نكنند كافرند . و در ايه ديگر ظالمند . و در آيه ديگر فاسقند . »
از اين آيات استفاده اطلاق نمىشود ، زيرا در مقام بيان حدود و شرائط حكم نيستند تا به آن بتوان متمسّك شد .
چنان كه در آيه جمعه چنين است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ .
« 2 »
« اى مؤمنان چون بانگ نماز در روز جمعه بر آيد ، به ذكر خدا بشتابيد ، و خريد و فروش را رها كنيد . » كه اين آيه نظر به حكم در وقت نداء دارد ، ولى نظر به اصل نماز ندارد .
همچنين آيه صيد : « باكى نيست كه از صيدهائى كه سگان صيد نخوردهاند ، بخوريد . » كه آيه از حيث انواع گوشت اطلاق ندارد ، تا در حليّت گوشتهائى كه به آن دليلى نداريم ، بتوان به آيه متمسّك شد .
در اينجا نيز ، آيات فقط ناظر است به اين معنى كه لازم است به عدل حكم شود ، و شدّت دشمنى قومى مانع رعايت عدل نگردد . و قرابت و خويشى امثال والدين و اقرباء ، از حكم به عدل جلوگيرى نكند . خواه فقير باشند ، خواه غنىّ ، ولى اطلاقى ندارد كه مخاطب مرد و زن هر دو مىتوانند بر مسند بنشينند .
و بر فرض كه آيه اطلاق داشته باشد ، به دو روايت صحيح مذكور كه قضاوت و حكم را ويژه مردان دانسته قيد ميخورند .
هامش
( 1 ) آيات 44 و 45 و 47 از سوره 5 مائده .
( 2 ) آيه 9 از سوره 62 جمعه .