مقبوله عمر بن حنظله : « بايد دو شخص متخاصم ، كسى را كه حديث ما را روايت مىكند ، و در حلال و حرام ما دقّت نظر دارد و احكام ما را ميداند ، او را بعنوان حَكَم بپذيرند ، كه من او را حاكم بر شما قرار دادم » . آنچه گفتيم ، در صورتى است كه روايت مقبوله ، اطلاق داشته باشد و زن را هم شامل بشود ، و بگوئيم كه مقبوله منصرف به مردان نيست .
ولى اگر انصراف مقبوله را به مردان بپذيريم ، از آنرو كه در آن زمان قضاوت زن اصلًا معمول نبوده است ، جز اينكه مطرود هم بوده ، حديث فقط شامل مردان مىشود و از اوّل اطلاق ندارد ، تا اينكه قيد بخواهد .
امّا آياتى نظير آيه :
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ .
« 1 »
« خداوند شما را امر كرده كه امانات را به اهل آن بازگردانيد ، و چون بين مردم حكم ميكنيد به عدل حكم كنيد . »
و آيه شريفه :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا .
« 2 »
« اى مردم با ايمان براى خدا بپاخيزيد ، و شاهدان به عدل باشيد ، و شدّت دشمنى قومى موجب نشود كه عدالت را رها كنيد . عدالت ورزيد . »
و ديگر آيه شريفه :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً .
« 3 »
« اى مردم با ايمان ، بپادارندگان عدل و داد ، و شاهدان براى خدا باشيد ، گرچه به ضرر شما يا پدر و مادر و خويشان شما باشد . اگر ( مشهودٌ عليه ) غنّى يا فقير باشد ، خداوند
هامش
( 1 ) آيه 58 ، از سوره 4 : نساء .
( 2 ) آيه 8 ، از سوره 5 : مائده .
( 3 ) آيه 135 از سوره 4 : نساء .