و اين دو تصوير را « 1 » مجمل ذكر كردهاند . « 2 » پس اگر مقصودشان اينست كه در حالات ذكر به اين دو تصوير بر وجه لزوم يا اولويّت پردازند كه آن نيز پيوسته مقارن ذكر باشد ، با جمعيّت خاطر و حفظ آن از تفرقه ، و سعى در توجّه به واحد منافى است بلكه البتّه ذاكر را از ذكر باز مىدارد ، و به اين جهت استاد من از اين طريق به غايت منع مىنمود ، و مىفرمود : بايد ذاكر در مبادى روز و شب و آغاز و انجام اشتغال به ذكر ، اين تصوير را كند و بس ، بلى اگر قبل از قدم نهادن در درجات ذكر به بعضى از « 3 » درجات ذكر ، در اسم و مسمّاى ولىّ عمل نمايد خوب است و موجب
هامش
روى به سمت صورت ذكر است ، و نسبت به صورت ذكر در حال تواضع است به خلاف تصور استاد خاصّ كه او نسبت به مذكور در حال تواضع است .
بنا بر اين تصور استاد خاصّ با استاد عامّ از دو جهت فرق دارند اوّل آنكه مقام استاد خاصّ در داخل است نه خارج ، دوم از جهت حال تواضعى آنها .
( 1 ) - يعنى تصوير استاد خاص و استاد عام .
( 2 ) - بلكه مراد قوم آنست كه در حال ذكر تصوّر استاد عامّ و استاد خاصّ را به كيفيّت مذكوره بنمايد . و اين معنى گرچه مشكل است و در ابتداى امر با توجّه به واحد و سعى در عدم تفرقه بسيار مشكل ، لكن كم كم در اثر قدرت ذاكر منافات از بين مىرود و بسيار آسان مىگردد ، و به خوبى هم ذاكر تصور استاد نموده و هم به ذكر اشتغال دارد ، و اين كيفيّت اثرش در پيشرفت سالك بسيار بيشتر است از تصور استاد در مبادى روز و شب ، و آغاز و انجام اشتغال به ذكر چنانچه مصنّف ( ره ) فرمايد .
( 3 ) - مراد از بعضى از درجات ذكر آنست كه ذاكر به نحو ذكر خيالى نفسى يا به نحو ذكر خفىّ قالبى يا خفىّ نفسى تصور استاد كند بدين معنى كه قبل از آنكه در درجات ذكر وارد شود مدّتى تصور استاد خاصّ يا عامّ را با توجّه به اسم و مسمّى بدون توجه به معنى و حقيقت ، يا مرور آن به قلب با توجّه به معنا يا بدون آن بنمايد خوب است و موجب سريان محبّت است .