مفصّلتر آمده است .
بارى ، اين آيه بطور وضوح بيان مىكند كه اگر خدا مىخواست ، هر فرد از أفراد ذى نفوس را به هدايت تكوينيّه و يا به هدايت تشريعيّه و ارادهء صلاح و سعادت ، به سعادت و كمالِ فعليّتِ جمال ، هدايت مىكرد ؛ و ليكن چنين نخواسته است ، زيرا كه اراده كرده است كه مردم داراى اختيار باشند ، و آن اختيار نيز عين اختيار خدا و در تحت اختيار خداست . و او چنين اختيار كرده و خواسته است كه مردم در جهنّم و بهشت به همين صورت و كيفيّت معهوده وارد شوند .
پس اراده و اختيار خدا چنين است كه مردم با قدم مجاهده گام بردارند و تكليف بدانها بشود ، و كسانى كه به حسن اختيار راه سعادت و تقرّب را طى مىكنند ، به بهشت و لقاى خدا و رضوان او نائل گردند ؛ و كسانى كه به سوءِ اختيار راه شقاوت و بُعد را مىپيمايند ، به جهنّم و لوازم جهنّم مبتلا گردند .
شقاوت ، مستند به مُهر خوردن دل است
يك سلسله آيات ديگرى داريم كه بطور واضح شقاوت و عدم ايمان و عدم علم و خيانتها و جنايتهاى مرتكبين را از كفّار و فسّاق و منافقان و متمرّدان و متجاوزان - كه همه بدون شكّ از روى اختيار و ارادهء آنها بوده است - مستند به طَبع خدا يعنى مُهر كردن و مُهر زدن پروردگار دل آنان را مىنمايد ، و يا مستند به ختم كردن كه آن هم به معناى مهر زدن است . در سورهء بقره مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ