( صورت و يا نور و يا امواج الكترو مغناطيسى ) نيز معلوم باشد ، در اين صورت ميتوان زمان وقوع يك حادثه را حساب كرد ؛ امّا محاسبه براى هر ناظرى يگانه خواهد بود و براى ناظرهاى مختلف ، متفاوت است .
قبلًا چنين فكر ميشد كه اگر از روى مشاهدهء يك حادثه ، زمان وقوع آن را حساب كنيم ؛ تمامى حوادث را ميتوان به صورت يك رشته زمانى واحد مرتّب كرد ؛ و بالنّتيجه تمام ناظرها براى زمان وقوع هر حادثه يك نتيجهء عددى واحد بدست مىآورند ؛ او اين مطلب را ردّ كرد و گفت : چنانچه بين حوادث خارجى و ناظر هيچ ارتباط آنى وجود نداشته باشد سريعترين وسيله ارتباط كه امواج الكترو مغناطيسى ( نورى ) است ، اين امواج سرعتشان نسبت به تمام ناظرهائى كه حركت يكنواخت دارند يكى است .
و امّا ناظرهائى كه نسبت به هم در حركت مىباشند به زمان وقوع حوادث ، اعداد مختلفى را نسبت ميدهند .
و چند قضيّه استنتاج كرد :
اوّل : اينكه يك ساعت كه نسبت به يك ناظر در حركت است ، نسبت به ساعتى مشابه كه براى آن ناظر ساكن است كُندتر كار مىكند . ( اين قضيّه به اتّساع زمان موسوم شده است . ) از نظر او اتّساع زمان پديده ايست ناشى از عمل اندازه گيرى .
دوّم : آنكه قوانين نيوتنى حركت كه قبلًا بعنوان پايههاى فيزيك تلقّى ميشدند ، بايد تغيير كنند ؛ از جمله جرم يك جسم كه قبلًا به نظر مىآمد مستقلّ از حركتش باشد بايد با حركتش زياد شود ؛ و در
معاد شناسى (فارسى) — صفحة 271
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٧١