مجراى گفتار ديگر خداست كه فرمايد :
وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ .
« 1 »
« و نيست هنگام فرا رسيدن ساعت قيامت مگر به قدر يك چشم بر هم نهادن ؛ يا آنكه آن نزديكتر است » . و در آيه مورد بحث ، جزا و پاداش عمل به حساب تعبير شده است . چون پاداش در برابر عمل است و به مقدار عمل است ، پس جزاء عبارت از حساب است ؛ عرب گويد : أَحْسَبَنى الشَّىْءُ : كَفَانى . يعنى آن چيز مرا كفايت كرد .
دوّم آنكه خداوند اهل موقف قيامت را در زمانهاى كوتاه محاسبه ميفرمايد ؛ و حساب كسى را رسيدن مانع از حسابرسى شخص ديگر نشود ؛ همچنان كه شأنى از شئون ، خداوند را شاغلِ از شأنى ديگر نگردد ؛ و در خبر وارد است كه خداوند جميع خلائق را در مقدار يك چشم بهم زدن محاسبه مىنمايد ؛ و نيز روايت شده است كه به قدر يك بار دوشيدن شير گوسفند ؛ و از أمير المؤمنين عليه السّلام روايت است كه : معناى آيه اينست كه : خداوند تمام مخلوقات را دفعةً واحدة حساب ميكشد همچنان كه دفعةً واحدة آنان را روزى ميدهد .
سوّم آنكه خداوند سبحان دعاى اينگونه از بندگانش را زود به مرحله قبول مىرساند ؛ و بدون درنگ و احتباس و بحثى از مقدارى كه هر دعا كننده استحقاق دارد به اجابت مىرساند ؛ و قريب به اين مضمون از ابن عبّاس روايت شده است كه او گفته است : مراد از آيه
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 77 ، از سورهء 16 : النّحل