معادلهء درجهء سوّم نيست ؛ سه چهار تا دوازده تا پيوسته در ذهن استاد موجود و مشهود و حاضر است .
چون در اينجا شهود و حضور است بنابراين حساب سريع است ؛ تمام موجودات در نزد خداوند حاضرند ؛ و مشهود و معلوم علم خدا ؛ پس خدا سريع الحساب است .
وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ .
« 1 »
پس اصل حساب براى ماست كه در ظرف علم و جهل مىباشيم ؛ مانند آيه شريفهء قرآن :
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ .
« 2 »
« خداوند مالك روز پاداش است » ؛ معنايش اين نيست كه خداوند مالك روز غير جزا نيست ؛ خداوند مالك همهء روزهاست ؛ و مالك همهء عوالم است ؛ و پيوسته مالك است ؛ مالك روز جزا و غير جزا ؛ ولى در روز جزا و پاداش ، براى انسان مشهود مىشود ؛ و انسان اقرار و اعتراف به مالكيّت مطلقهء حقّهء حقيقيّهء او مىكند ؛ ما در اينجا آن اقرار و اعتراف را نداريم كه إنَّ اللهَ هُوَ الْمَالِكُ ؛ در آنجا اعتراف ميكنيم و لذا قرآن كريم به لسان اعتراف ما ، و براى بيان حال ما بيان كرده است كه
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
. در آنجا نيز حساب براى روشن شدن و كشف مجهول براى انسان است .
نتايج اعمال مترتب بر اعمال است
خلاصهء مطلب : هر عملى يك نتيجه دارد ؛ چه در جانب سعادت و چه در جانب شقاوت ؛ هر فعلى كه از انسان سر مىزند ؛ خوب باشد يا بد ؛ اثرى بر آن مترتّب است ؛ و آن اثر ملازم با خود عمل است ؛ آيات
هامش
( 1 ) ذيل آيه 202 ، از سورهء 2 : البقرة
( 2 ) آيه 4 ، از سورهء 1 : الفاتحة