و تكلّم قرآن ؛ و در كيفيّت حضور و شهادت و تكلّم قرآن در قيامت ميگويد : سه احتمال داده شده است :
اوّل آنكه قرآن به قسمى معانى خود و واقعيّت خود را به انسان القاء مىكند كه انسان ادراك آن معانى و گفتگو را با قرآن مىكند ؛ و در سخن گفتن هيچ لزومى ندارد كه كسى با زبان گوشتى سخن گويد ؛ هر موجودى چنانچه بتواند مطالب خود را به انسان القاء كند همان كلام است .
واقعيت تكلم قرآن و ساير اعمال در قيامت
قرآن مجيد و نماز و زكات و روزه و حجّ و سائر اعمال كه در آخرت با انسان تكلّم ميكنند قسمى القاء معانى و حقائق خود را ميكنند كه انسان آن واقعيّتها را ادراك مىكند ؛ و اينست معناى تكلّم قرآن .
دوّم آنكه : قرآن در قيامت به صورت مثالى ظاهر مىشود ؛ و آن صورت ، مثالِ حقيقتِ قرآن است و آن صورت مثالى با انسان تكلّم مىكند پس سخنگو و متكلّم صورت مثالى مجسّمشدهء قرآن در آن عالَم است .
همچنان كه اگر انسان بخواهد در دنيا از قرآن استفاده كند و آن حقائق و معانى را در خود بگيرد ، خداوند ميتواند افرادى از روحانيون و فرشتگان را كه داراى قرآن هستند بگمارد تا قرآن را به انسان تعليم كنند .
اين تكلّم قرآن است در دنيا با انسان بوسيلهء فرشتگان يا ارواح روحانيّهء ديگر و در قيامت تجسّم صورت واقعى قرآنست متناسب با