مثلًا در كتاب صلوة آن اخبارى كه راجع به بِقاعى است كه شهادت ميدهند بر نمازهائى را كه انسان انجام داده است ؛ صَلَوات مستحبّه ، نماز غفيله ، نماز ليلةالرَّغائب و سائر نمازها ، در روزه همين طور ؛ در حجّ همينطور ؛ در جهاد همينطور ؛ در مُرابَطَه همين طور ؛ در امر به معروف و نهى از منكر همينطور ؛ روايات وارده بقدرى زياد است كه انسان قدرت بر شمارش آن را ندارند .
اين راجع به شهادت زمان و مكان .
شهادت نمازها و روزهها در روز قيامت
و امّا راجع به شهادت اعمال آن هم باب مفصّلى دارد كه نمازى كه انسان خوانده و يا روزهاى كه گرفته و يا حجّى كه به جا آورده ؛ و يا جهاد فى سبيل الله را كه نموده است ؛ و يا هر عمل خير و هر عمل شرّى را كه كرده است ، آنها در روز قيامت شهادت بر عمل انسان ميدهند ؛ و بر اساس مقدّماتى كه در اين چند مجلس اخير بيان شد ، معناى شهادت و كيفيّت شهادت و اصل ثبوت شهادت هم روشن است و نيازى به بحث ديگر ندارد ، زيرا كه نفسِ عمل هم يكى از پديدههاى عالم تكوين است و بنا بر قاعدهء كلّى :
وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ
« 1 » ، هر چيزى را كه انسان بتواند به آن « چيز » بگويد ، در عالم كون و كتاب مبين پروردگار محفوظ است و از جملهء آن چيزها خود عمل انسان است ؛ و همانطور كه خود وجود انسان محفوظ است ؛ اعمال انسان هم كه از عوارض او است محفوظ است .
اين عوارض به تبَع صورتهاى مختلفى كه مادّهء انسان و بدن
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 12 ، از سورهء 36 : يس