علم كلّى احاطى ما در اين شبكهها و قالبها و آلات و آئينهها تجّلى كرده و ظهور نموده است ؛ در هر فرشتهاى به اندازهء سعهء خود از علم ما پيدا شده است ؛ پس علم آنها عين علم ماست .
و جالب اينست كه جملهء
إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ
در محلّ تعليل آمده است ؛ يعنى چرا ما از حبل الوريد به انسان نزديكتريم ؟ و چرا علم و آگاهى به وساوس و افكار و نيّات و خاطرات القاء شده از نفس او داريم ؟ چون متلقّيان ما از راست و چپ نشسته و تمام اقوال و افعال او را نگاهدارى و حراست مىكنند .
پس نفسِ حراست و نگاهدارى آنها عين علم و اطّلاع ماست .
و از همين قبيل است جملهء :
وَ سَتُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
. « 1 »
پس از آنكه فرموده است : خدا و رسول خدا و مؤمنان اعمال شما را مىبينند ؛ در اينجا ميفرمايد : سپس بسوى خدا بازگشت مىكنيد و شما را به آنچه عمل كردهايد آگاه ميسازد ؛ يعنى ديدنِ رسول خدا و مؤمنان عين آگاهى حضرت حقّ است جلّ و عزّ .
نظير اين آيات كريمه كه عمل موجودات و فرشتگان را خداوند تبارك و تعالى به خود نسبت ميدهد در قرآن كريم بسيار است ؛ و حقيقت توحيد همين است و بس .
انسان بايد ملاحظه كند در هر آن از ساعات شبانه روز متوجّه باشد كه در عالم تكوين مُهمَل خلق نشده .
هامش
( 1 ) ذيل آيه 105 ، از سورهء 9 : التّوبه