يعنى حضرت در تفسير اين آيه كه ميفرمايد : « در روز قيامت انسان به آنچه پيش فرستاده است و به آنچه از پس فرستاده است آگاه مىشود . » فرمودند : « مراد از آنچه پيش فرستاده است خيرات و شرورى است كه خود انجام داده ، و مراد از آنچه از پس فرستاده است آن سنّتها و آثارى است كه از خود باقى گذارده تا مردم بعد از او بدان عمل كنند . پس اگر آن سنّتها زشت باشد ، به اندازهء وِزر و وَبال و گناهى كه بر مرتكبين ميرسد ، به همان اندازه به او ميرسد بدون اينكه از وزر و و بال آن مرتكبين كم شود ؛ و اگر آن سنّتها نيكو باشد ، به اندازهء ثواب و پاداش و مزدى كه به مرتكبين ميرسد به همان اندازه به او ميرسد بدون اينكه از ثواب و پاداش آن مرتكبين كم شود . »
در روايت آمده است كه :
إذَا مَاتَ ابْنُ ءَادَمَ انْقَطَعَ عَمَلُهُ إلَّا عَنْ ثَلَثٍ : وَلَدٌ صَالِحٌ يَدْعُو لَهُ ، وَ عِلْمٌ يُنْتَفَعُ بِهِ ، وَ صَدَقَةٌ جَارِيَةٌ « 1 »
« چون فرزند آدم بميرد أعمال او بريده مىشوند مگر از سه چيز : اوّل فرزند نيكوكارى داشته باشد كه براى او دعا كند . دوّم علمى از خود به يادگار گذارد كه مردم از آن بهرمند گردند . سوّم صدقهء جاريهاى از خود بگذارد كه پيوسته مردم از آن منتفع شوند . »
آرى ، مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا ؛ و مَنْ سَنَّ
هامش
( 1 ) بحار الانوار » طبع حروفى ، ج 2 ، ص 22 و 23 ، حديث 65 و 70 با مختصر اختلافى در لفظ . ( م )