« نباتات چون داراى قدرى حيات و شعور هستند ، همانطور كه از بعضى از أفعال و آثار آنها هويداست ، لذا از جمادات ، از نقطهء نظر تقسيمبندى مراتب وجوديّه بالاتر و قوىتر هستند .
و به همين مناسبت در سه مرتبهء كارشان كه تغذيه و تنميه و توليد مثل باشد ، به آنها اسم نفس اطلاق شده است . و بنابراين ، حشر آنها نيز نزديك به حشر حيوانات سِفلى است ، و در همين وجود طبيعى خود مراحلى از كمال را طىّ مىكنند و به همان مبدأ فعّالى كه در وجود آنان ، حكم قوّهء محرّكه و مدبّره را دارد نزديك ميگردند . و بعضى از آنها كه در نطفهها سارى و جارى مىشوند در مراحل ترقّى و استكمال به مقام حيوان نزديك مىشوند ، و بعضى از آنها كه از اينجا قدمى فراتر نهاده و در نطفهء انسان ميروند به مقام انسان نزديك مىشوند ، و بنابراين حشر آنها أتمّ و قيامشان در پيشگاه خداوند در روز قيامت اقرب خواهد بود .
و امّا غير از اينها از انواع نباتات براى اينكه در سعى و حركت و پويائى خود به خدا برسند نياز به كمال نباتى خود دارند ، چون وجود غذائى و إنّيّت نموّ و توليد در آنها شديد است و اين شدّت و حِدّتى كه در اين مرتبهء سِفلى دارند ، آنها را از صعود و ترقّى به عالم اكمل بازميدارد .
و بنابراين معاد و حشرشان عند الله در مقام نازلتر و پستترى خواهد بود ، پس چون درخت را از ريشه ببُرند يا اگر خشك شود ، قوّهء آن درخت به مدبّر نوعى آن و به ملكوت اخروى آن بازگشت
معاد شناسى (فارسى) — صفحة 249
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٤٩