غاذيه و ناميه و هاضمه و دافعه است . دشمن و دوست را مىشناسد . و به قدر وُسع وجودى خود در صدد جلب منافع و دفع مضارّ از خود است . هر برگ درختى خواصّ اوّليّهء خود را از دست نميدهد ، و پيوسته حافظ آنست ؛ و با خواصّ سائر برگهائى كه در يك باغستان به دور هم كاشته شدهاند خَلط و مَزج نمىشود و موجوديّت خود را حفظ مىكند .
اين كارها را كه كرده است ؟ از زمين مردهء جامد ، صامت و هامد ، چه كسى اين حيات را آفريده است ؟ اين صحنهء پر شگفت بوستان و گلستان را چه نقّاشى كشيده است ؟ از اين زمين مرده چه كسى انسان و حيوان را پديدار كرده است ؟ كه طاووس زيبا درست كرده ؟ كه زاغ و كلاغ سياه پديد آورده ؟ كه گنجشك و عقاب نمودار ساخته ؟ كه پشّه و فيل بوجود آورده ؟ و كه شاخهء گل و درخت سپيدار و چنار بر قرار داشته است ؟
بله !
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّهُ يُحْيِ الْمَوْتى وَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
تفسير آيه : ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّهُ يُحْيِ الْمَوْتى
بدانيد ! و هرگز با قرار دادن پردهء غفلت بر روى فهم و درايت خود ، انسانيّت خود را ساقط ننمائيد ! كه اينها را خدا كرده است ! اينها همه اتّكاء به خدا دارند . اينها همه به ذات او سبحانه و تعالى قائمند .
اين مثالها كه آورديم و اين نمونهها و نشانهها كه بازگو كرديم براى آنست كه بدانيد :
هُوَ الْحَقُّ
. و به همين طريق و كيفيّت با آسانى