زمين تقسيم مىكند . « 1 » »
و شاهد بر تفسيرِ مروىّ از أمير مؤمنان عليه السّلام آنست كه اين سوگندها اشاره به عموم تدبيرات عالم دارد ، چون در آن نمونهاى از تدبيرات امور خشكى ذكر شده است كه
وَ الذَّارِياتِ ذَرْواً
باشد ، و نمونهاى از تدبيرات امور دريائى كه
فَالْجارِياتِ يُسْراً
بوده باشد ، و نمونهاى از تدبيرات امور جوّى و فضائى كه
فَالْحامِلاتِ وِقْراً
بوده باشد ، و بالاخره نمونهاى از تدبير امور فرشتگان كه وسائط در تدبيرند و آن
فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً
مىباشد . « 2 »
و الحاصل اينكه خداوند به اين امور كه از مَهامّ امور هستند قسم مىخورد كه
إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ * وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ
؛ روز جزا راست است ، و امر تخيّلى و موهومى نيست كه پيامبران براى إسكات نفوس بشر ، و مِهار زدن به دهانه و لجام نسلهاى سركش و متجاوز بشريّت ، از نزد خود به عنوان فرضيّه و تئورى ، قيامت و جزاء و پاداش را ترتيب داده باشند و تقديم به مردم نموده و بدينوسيله از تجاوزات جلوگيرى كرده باشند ؛ اينطور نيست .
معاد عبارتست از رجوع انسان بسوى خدا ؛ چون معاد به معناى محلّ رجوع يا زمان يا اصل رجوع نمودن است ، و بواسطهء آن عود و بازگشت انسان بسوى خدا تحقّق مىپذيرد .
و از اينجا بدست مىآيد كه انسان بايد از نزد خدا آمده باشد تا
هامش
( 1 ) تفسير « مفاتيح الغيب » طبع دار الطّباعة ، ج 7 ، ص 654
( 2 ) تفسير « الميزان » ج 18 ، ص 396