حال در هر يك از اين دو آيه جداگانه بحث ، و مراد از استثناء را از قرائن و أمارات محفوفه به حول و قوّهء خدا نشان خواهيم داد . امّا در آيه سورهء نمل :
وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
. « 1 »
مراد از « إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ »
در آيه فزع
معناى
إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ
از آيات بعد استفاده مىشود ، چون بعد از ذكر يك آيه ديگر ميفرمايد :
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ * وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
. « 2 »
« كسى كه حسنه بياورد ، براى او پاداش و جزائى بهتر از آن حسنه خواهد بود ، و ايشان از فزع و هراس آن روز در أمانند ؛ و كسى كه سيّئه بياورد پس با صورت و چهرهء خود به رو در آتش افكنده مىشود ، و به آنها خطاب ميرسد : اين جزا و پاداش مگر غير از نفس عمل شماست ؟ »
در اين آيات ميفرمايد كسى كه حسنه انجام دهد از فزع و هراس در ايمنى است ، پس كسانى كه در تحت استثناء
إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ
واقع شوند و فزع آنها را شامل نگردد ، افرادى هستند كه حسنه آورده باشند
هامش
( 1 ) . آيه 87 ، از سورهء 27 : النّمل
( 2 ) آيه 89 و 90 ، از سورهء 27 : النّمل