« بهشتهاى عَدْنى هستند كه خداوند رحمن به بندگان خود وعدهء غيبى داده است ، و البتّه وعدهء خدا آمدنى است . در آن بهشتها أبداً كلام لغو و بيهودهاى نمىشنوند مگر سلام و سلامتى كه از ناحيهء خدا به آنها ميرسد ، و از براى آنان روزى آنان در هر صبح و شبى خواهد بود . »
در « تفسير علىّ بن إبراهيم قمّىّ » وارد است كه :
قالَ ذَلِكَ فى جَنّاتِ الدُّنْيا قَبْلَ الْقيامَةِ ، وَ الدَّليلُ عَلَى ذَلِكَ قَوْلُهُ بُكْرَةً وَ عَشِيًّا ؛ فَالْبُكْرَةُ وَ الْعَشىُّ لا تَكونُ فى الآخِرَةِ فى جنّاتِ الْخُلْدِ ، وَ إنَّما تَكونُ الْغَداةُ وَ الْعَشىُّ فى جَنّاتِ الدُّنيا الَّتى تَنْتَقِلُ أرْواحُ الْمُؤْمِنينَ إلَيْها وَ تَطْلُعُ فيها الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ . « 1 »
« ميفرمايد كه جنّات عدن بهشتهائى در دنياست قبل از قيام قيامت ، و دليل آن اينكه : در اين آيه لفظ بكره و عشىّ - كه صبح و شب است - به كار برده شده و صبح و شب در آخرت و در بهشتهاى خلد نيست . بلكه حقّاً صبح و شب متعلّق به بهشتهاى دنيوى است كه ارواح مؤمنان بدانجا انتقال مىيابد و در آنجا خورشيد و ماه طلوع دارند » .
ارواح كافران به برهوت مىروند
در أخبار مستفيضه وارد است كه ارواح مؤمنان در وادى السّلام و ارواح كافران و معاندان در بَرَهُوت « 2 » يمن است .
هامش
( 1 ) « تفسير علىّ بن إبراهيم » طبع سنگى ، ص 412
( 2 ) در « نهايه » ابن أثير گويد : در حديث علىّ عليه السّلام :
شَرُّ بِئْرٍ فى الارْضِ بَرهوتٌ ، برهوت به فتح باء و راء يك چاه عميقى است در حَضْرَموت كه كسى قدرت پائين رفتن از آن و رسيدن به قعرش را ندارد . و گفته مىشود : بُرْهُوت ، به ضمّ باء و سكون راء . و بنا بر اوّل تائش زائده و بنا بر احتمال ثانى اصلى است . ( « نهايه » ج 1 ، ص 22 )