محمّد بن شهاب از حضرت على بن الحسين عليهما السّلام مناجاتى را كه حاوى اشعارى مىباشد ، و با نفس خود مخاطبه و با پروردگارشان گفتگو دارند ، و اوّل آن اين است : يَا نَفْسُ حَتَّامَ إلَى الْحَيَوةِ سُكُونُكِ « 1 » ، « 2 » با همهء طولش ذكر مىكند ، و سپس
هامش
( 1 ) اين مناجات را بتمامها محدّث نورى در « صحيفه رابعه سجّاديّه » از ص 29 تا ص 38 و آية الله امين عاملى در « صحيفه خامسه » از ص 259 تا ص 267 ذكر نمودهاند . هر دو بزرگوار از شيخ ابراهيم كفعمى در « بلد الامين » و گفتهاند : و ما آن را بتمامها تبرّكاً و تأسّياً به شيخ حرّ عاملى ذكر مىكنيم چون او ندبه ديگرى را از امام عليه السّلام ذكر نموده است كه اول آن آه وَانَفْساه است و در آخر « صحيفه ثانيه » آورده است و آن از نسخ اين ندبه مىباشد ، و علّامه سندش را در اجازه به بنى زهره اين طور آورده است : و از آنهاست ندبه اى براى مولانا زين العابدين على بن الحسين عليهما السّلام كه آن را حسن بن دربى از نجم الدّين عبد الله جعفر دوريستى از ضياء الدّين ابو الرّضا فضل الله بن على الحسينى در كاشان از ابو جعفر محمّد بن على بن حسين مقرى نيشابورى از حاكم ابو القاسم عبد الله بن عبد الله حَسْكانى از ابو القاسم على بن محمّد عُمَرى از ابو جعفر محمّد بن بابويه از ابو محمّد قاسم بن محمّد استرآبادى از عبد الملك بن ابراهيم و على بن محمّد بن سنان از ابو يحيى بن عبد الله بن يزيد مقرى از سفيان بن عيينه از زهرى روايت مىكند كه گفت : شنيدم از مولانا زين العابدين عليهالسّلام كه با نفس خود محاسبه ، و با خداى خود مناجات داشت و مىگفت : يا نفس حتّام الى الْحَيَوةِ سُكُونُكِ ؟ ! تا آخر عبارت حضرت كه : وَ اجعلنا من سكّان دارِ النَّعيم برحمتك يا أرحم الرّاحمين مىباشد . مرحوم امين پس از آن مىگويد : اقول : ابن شهرآشوب در « مناقب » خود ، مختصرى از اين ندبه را بدين صورت ذكر كرده است و گفته است : و از براى زهد حضرت سجاد عليه السلام براى تو همان بس است آنچه در صحيفه كامله و ندبههاى مرويّه از او وارد است . از آن زمره مىباشد آنچه را كه زُهْرى روايت نموده است : يا نفس حتّام إلى الحياة سكونك ، و إلى الدّنيا و عمارتها ركونكِ ؟ أ ما اعتبرتِ به من مضى من أسلافكِ و من وارته الارض من الافك - الى قوله - : و ضمّتهم تحت التّراب الحفائر .
( 2 ) بايد دانست كه : حَتّام از جهت رسم الخطّ بايد با الف نوشته گردد . و محدّث نورى در « صحيفة رابعه » ص 30 با ياء نوشته است ( حتّى م ) و آية الله امين در « صحيفه خامسه » ص 260 : حتّى متى ذكر كرده است و در بين الهلالين حتّام را به عنوان نسخه بدل ذكر نموده است . و در هر صورت حتّام با ألف بايد نوشته گردد . و در عبارت صحيفه أخيره به دست آمده نيز حتّام آمده است و معلّق آن جناب غلامعلى عرفانيان در تعليقه گويد : صريحاً و واضحاً در دو موضع از مناجات مذكوره اين طور وارد شده است و هيئت صحيح همين است چه به موجب قاعده صرف در صورت اتّصال الى و على و حتّى به ماء استفهاميّه حرف آخر آنها بعد از حذف الفِ