أوَّلُ مَنْ صَنَّفَ فى الآثار أبو عبد الله سلمان الفارسىّ
اوّلين كسى كه در آثار تصنيف نمود مولانا أبو عبد الله سلمان فارسى رضى الله عنه صحابى رسول الله صلى الله عليه و آله بود . وى كتاب حديث جاثليق رومى را ، كه پس از رسول أكرم صلى الله عليه و آله پادشاه روم آن را فرستاد ، تصنيف نموده است . شيخ أبو جعفر طوسى در « فهرستِ مصنّفين شيعه » او را ذكر نموده است . و شيخ رشيد الدّين أبو عبد الله محمّد بن علىّ بن شَهْرآشوب مازندرانى در كتاب خود در رجال شيعه به نام « مَعالم العلماء » گويد : و صحيح آن است كه اوّلين مصنّف در اسلام ، أمير المؤمنين و پس از وى سلمان فارسى بوده است .
و از أبو حاتم سَهْل بن محمّد سجِسْتانى متوفّى در سنهء دويست و پنجاه در كتاب « الزِّينَة » در جزء سوّم در تفسير الفاظ متداوله در ميان اهل علم گذشت كه مىگويد : « اوّلين اسمى كه در إسلام در عهد رسول الله صلى الله عليه و آله و سلّم ظاهر شد لفظ شيعه بود . و اين لقب چهار نفر از صحابهء رسول الله بود : أبو ذرّ ، و سلمان فارسى ، و مِقداد بن اسْوَد ، و عمَّار ابن ياسِر ، تا أوان صِفِّين كه اين اسم در ميان مواليان على عليه السّلام منتشر گشت . » بنابراين به نصّ امام أبو حاتم ، اين چهار نفر صحابه از شيعيان أمير المؤمنين عليه السّلام مىباشند .
سپس مرحوم سيّد حسن صدر فرموده است : بدانكه اوّلين تصنيف كننده در آثار بعد از سلمان فارسى أبو ذر غفارى بوده است .
ابو ذر صحابى رسول الله صلى الله عليه و آله مىباشد كه داراى كتاب « الخطبة » است كه در آن امور واقعهء پس از پيغمبر را شرح نموده است . آن را شيخ أبو جعفر طوسى در « فهرست » ذكر كرده است و إسناد خودش را در روايت آن به ابو ذر رسانيده است .
و شيخ ابن شهرآشوب مازندرانى در « مَعالم العلماء » گويد : صحيح آن است كه : اوَّلين كسى كه در إسلام تصنيف نموده است ، أمير المؤمنين عليه السّلام ، و پس از وى سلمان فارسى ، و سپس ابو ذرّ غفارى رضى الله عنهما بودهاند . « 1 »
هامش
( 1 ) « تأسيس الشّيعة لعلوم الإسلام » ص 280 و ص 281 .