و قبل از ورود در خطبهء غدير ذكر اين نكته ضرورى است كه مورّخين عامّه در ذكر خطبههاى سرزمين منى تا توانستهاند آنها را مختصر كرده و جملات و عبارات رسول خدا را دربارهء تمسّك به ثقلين حذف كردهاند .
ابُو الفِداء دمشقى در تاريخ خود خطبه رسول الله صلّى الله عليه و آله را در روز يازدهم ذىالحجه بيان مىكند تا مىرسد به اينجا كه آن حضرت مىفرمايند : ألَا ! لَا تَرْجِعُوا بَعْدِى كُفّاراً يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَاب بَعْضٍ ! ألَا وَ إنّ الشّيْطَانَ قَدْ يَئِسَ أنْ يَعْبُدَهُ الْمُصَلّونَ وَ لَكِنّهُ فِى التّحْرِيشِ بَيْنَكُمْ . ألَا هَلْ بَلّغْتُ ؟ ! ألَا هَلْ بَلّغَتُ ؟ ! ثُمّ قَالَ : لِيُبَلّغِ الشّاهِدُ الْغَائِبَ فَإنّهُ رُبّ مُبَلّغٍ أسْعَدَ مِنْ سَامِعٍ « 1 » .
« آگاه باشيد ! شما پس از من به كفر ديرينهء خود برنگرديد كه بعضى از شما گردن ديگرى را بزند ! آگاه باشيد كه اينك شيطان مأيوس شده است كه نماز گزاران ، وى را بپرستند و ليكن اميد در آن بسته است كه شما را به جان يكديگر اندازد و تا حدّ قدرتش در نائرهء نفاق و اختلاف و إغراء به فتنه و فساد شعله افروزى كند . آگاه باشيد آيا من رساندم ؟ ! آگاه باشيد آيا من رساندم ؟ ! سپس فرمود : بر حاضرين لازم است كه اين مطالب مرا به غائبين برسانند ، زيرا چه بسا آن أفرادى كه به آنها رسانيده مىشود سعادتشان بيشتر و بهره برداريشان از خود أفرادى كه حضور داشتهاند بيشتر باشد . »
أبو الفداء بيان خطبهء حضرت را ادامه ميدهد تا مىرسد به اينجا كه مىگويد : حضرت فرمودند : أيّهَا النّاسُ ! إنّى قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا إنْ أخَذْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلّوا : كِتَابَ اللهِ فَاعْمَلُوا بِه . « 2 » « اى مردم ! من در ميان شما گذاردم چيزى را كه مادامىكه آن را بگيريد
هامش
( 1 ) حضرت رسول أكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم غير از خطبهء غدير خمّ كه پس از مراجعت از حجّ در بين راه صورت گرفت ، در خود حجّ مجموعاً پنج خطبه ايراد كردهاند : روز هفتم ذوالحجّة در مكّه مكرّمه ، روز نهم در زمين عرفات ، روز دهم در منى در مسجد خيف ، روز يازدهم نيز در زمين منى ، روز دوازدهم نيز در منى در محلّى به نام عَقَبَه كه آخرين نقطه منى به طرف مكّه است . و ما شرح اين خطبهها را بطور تفصيل در ج 6 ، از « امامشناسى » از دوره علوم و معارف اسلام از ص 66 تا ص 158 آوردهايم .
( 2 ) « البداية و النّهاية » ج 5 ، ص 201 تا ص 203 .