و چه بسيارى از پيغمبران كه با آنها أفراد بسيارى از دست پروردگان مؤمن ( و يا از مردان الهى و ربّانى ) در راه خدا كارزار كردهاند ، كه از آنچه به آنها در راه خدا از مشكلات رسيده است سستى نورزيدهاند و ضعف و كمقدرتى نشان ندادند و به حال ذلّت و استكانت و انفعال و پذيرش دشمن در نيامدند . و خداوند شكيبايان را دوست مىدارد . و نبود سخن و گفتارشان مگر اينكه گفتند : بار پروردگار ما ، از گناهانمان درگذر و از زياده روى و تجاوز در امرمان كه نمودهايم چشم بپوش و گامهاى ما را استوار بدار و ما را بر گروه كافران پيروزى ده . بنابر اين خداوند به آنها ثواب و پاداش دنيوى را عنايت نمود و به نيكوئىِ ثواب و پاداش اخروى نيز رسانيد و خداوند نيكوكاران را دوست دارد . »
[ دلالت آيه بر ارتداد صحابه پس از مرگ پيامبر ]
حضرت استاذنا الأكرم آية الله علّامه طباطبائى در ذيل آيه
وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ
در تفسير فقره
أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ
( اگر او بميرد يا كشته شود ، شما به عقب بر مىگرديد ) ، فرمودهاند : مراد از برگشتن به عقب ، فرار از جنگ نيست ؛ بلكه به معنى ارتداد و كفر بعد از ايمان است ، زيرا ارتباطى ميان فرار از معركه بواسطهء موت پيغمبر أكرم صلّى الله عليه و آله و يا كشته شدن او نيست ، بلكه نسبت و ارتباط ، ميان موت يا قتل او ، و ارتداد و رجوع به كفر بعد از ايمان است .
و دليل بر آنكه مراد ، برگشتن از دين است آياتى است كه پس از ذكر چند آيه ذكر نموده است :
وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ ما لا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ وَ لِيَبْتَلِيَ اللَّهُ ما فِي صُدُورِكُمْ وَ لِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ . إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا وَ لَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
. « 1 »
هامش
( 1 ) آيه 154 و آيه 155 ، از سورهء 3 : آل عمران .