جنگ مىكنى » .
مىگويم : مراد از آيه اينست كه هيچ كس جميع كارها و مكتسبات خود را در زمان استقبال نمىداند . و اين معنى ، نفى جواز علم انسان را به بعضى از كارهاى خود در زمان استقبال نمىكند « 1 » .
[ اخبار آن حضرت از فتن آخر الزمان ]
و از جملهء كلمات امير المؤمنين عليه السّلام كه جارى مجراى خطبه است صدمين خطبه از « نهج البلاغه » است : و ذلك يوم يجمع الله فيه الأوّلين و الآخرين لنقاش الحساب و جزاء الأعمال ، خضوعا قياما ، قد ألجمهم العرق ، و رجفت بهم الأرض . فأحسنهم حالا من وجد لقدميه موضعا و لنفسه متّسعا . اين مقدار از گفتار حضرت ، دربارهء روز قيامت است كه مىفرمايد :
« و آن روز روزى است كه خداوند در آن جميع پيشينيان و پسينيان را گرد مىآورد براى آنكه در حسابشان استقصا كند و در دقت محاسبه به حدّ اعلى حساب گيرد ، و براى آنكه به سزا و جزاى اعمالشان برساند . همهء خلايق با خضوع در برابر خدا در موقف عرصات قيام دارند و همگى بر سر پا ايستادهاند . شدّت و سختى آن روز به اندازهاى است كه مردم تا گردنهاى خود در عرق غوطه مىخورند و زمين همه را مىلرزاند و تكان مىدهد . در آن حال و موقعيّت و وضعيّت ، حال آن كسى از همه بهتر است كه فقط به اندازهء جاى دو قدم خود جائى پيدا كند و براى بدنش فضائى را بيابد » .
[ اخبار آن حضرت از انقراض بنى اميه به دست دشمنانشان ]
مجلسى گويد : بعد از اين ، گفتار حضرت است راجع به فتنهء آخر الزمان و يا فتنهء صاحب زنج كه مىفرمايد : « 2 » فتن كقطع اللّيل المظلم ، لا تقوم لها قائمة ، و لا تردّ لها راية ، تأتيكم مزمومة مرحولة ، يحفزها قائدها ، و يجهدها راكبها . أهلها قوم شديد كلبهم ،
هامش
( 1 ) - « شرح نهج البلاغه » طبع دار الاحياء ج 8 ، ص 217 و ص 218 .
( 2 ) - « بحار الانوار » طبع كمپانى ، ج 9 ، ص 590 .