محصّب همان زمينى است كه قريش با بنى كنانه ، مواعده و معاهده به امضاء رسانيدند ، تا بر بنى هاشم و بنى عبد المطّلب سخت گيرند ، با آنها نكاح نكنند ، و خريد و فروش ننمايند ، و مراوده و معاشرت ننمايند ، تا زمانى كه محمّد را تسليم آنان كنند ، و آنها آن حضرت را به قتل برسانند .
[ أشعار أبو طالب در حمايت رسول خدا صلَّى الله عليه و آله و سلَّم ]
و اين سرزمين را خيف بنى كنانه گويند ، يعنى سرزمين پهناور آنها . « 1 » و روى اين معاهده ، سه سال رسول اكرم و مسلمانان در شعب أبو طالب عليه السّلام محبوس بودند . و حضرت أبو طالب با تمام قوا ، چه از جهت ماليّه در حدود إمكان ، و چه از جهت دفاعيّه از آنها حمايت مىنمود ، تا وقتى كه معلوم شد به إعجاز آن حضرت و إخبار آن حضرت ، معاهده نامه را موريانه خورده است ، و فقطّ نام خدا را باسمك اللّهمّ باقى گذارده است .
و حضرت ابو طالب عليه السّلام والد ماجد أمير المؤمنين عليه السّلام اين اشعار نغز و راقى را در حمايت رسول خدا در اين هنگام سروده است :
1 و اللّه لن يصلوا إليك بجمعهم * حتّى أوسّد فى التّراب دفينا
2 فاصدع بأمرك ما عليك غضاضة * و ابشر بذاك و قرّ منك عيونا
3 و دعوتنى و علمت أنّك ناصحى * و لقد صدقت و كنت ثمّ أمينا
4 و لقد علمت بأنّ دين محمّد * من خير أديان البريّة دينا
« 2 »
هامش
( 1 ) - « البداية و النهاية » ج 5 ، ص 203 تا ص 205 .
( 2 ) - كتاب « مؤمن قريش » تأليف خنيزى ص 161 . و در پاورقى مصادر آن را بدين طريق بيان كرده است : « شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد » 306 / 3 ، و « السّيرة النبويّة » 85 و 197 / 1 ، و « ثمرات الأوراق » 4 / 2 ، و « العبّاس » 22 و 23 ، و « هاشم و أميّة » 167 ، و « كشّاف » 448 / 1 و نيز 10 / 2 ، و « تذكرة الخواصّ » 9 ، و « معجم القبور » 186 / 1 ، و « المناقب » 34 ، و « ديوان أبي طالب » 7 ، و « أعيان الشيعة » 128 / 39 ، و بيت أوّل در « سيرهء حلبيّه » 322 / 1 ، و دو بيت أخير در « إصابة » 116 / 4 ، و در كتاب « حجّت » 63 به مصادر عديدهاى اسناد داده شده است ، و در « شيخ أبطح » 27 به عدّهاى از مصادر اسناد داده شده است ، و در ص 88 ايضا ، و در كتاب « الغدير » 334 / 7 به مراجع متعدّدى ارجاع داده شده است ، و گفته است كه ثعلبى در تفسيرش روايت كرده است ، و گفته است : در صحّت نقل اين ابيات از أبو طالب ، مقاتل ، و عبد اللّه بن عبّاس ، و قاسم بن محضرة ، و عطاء بن دينار ، اتّفاق دارند ، همچنان كه برزنجى از كلام معروف أبي طالب شمرده است ، و اين ابيات را بيهقى در « دلائل النبوة » چنان كه شارح « كشّاف » در ج 2 ص 10 گويد ، از طريق ابن اسحاق ، از يعقوب بن عتيبة بن مغيرة بن أخنس تخريج كرده است .