كانوا أسعد به ، « سوگند به خدا كه آن خطبه را رساندند به أقوامى كه از شنوندگان كاميابتر بودند » .
حافظ أبو بكر بزّاز گويد : كه چون بر رسول اللّه سورهء
إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ
در سرزمين منى در أيّام تشريق نازل شد ، سوار شد ، و در نزد عقبه ايستاد ، و آنقدر از مردم گرد او مجتمع شدند ، كه غير از خدا تعدادشان را كسى نداند ، و آن وقت شروع به خواندن خطبه نمود .
و بعد از فقراتى فراوان ، در سفارش به زنان و اداء امانت ، و حرمت چهار ماه از ماههاى سال و غير ذلك فرمود : و لا يحلّ لامرء من مال أخيه إلّا ما طابت به نفسه .
« براى هيچ كس حلال نيست كه از مال برادرش استفاده كند ، مگر آنكه آن برادر از طيب نفس ، و رضاى خاطر ، آن كس را در معرض استفاده از مال قرار دهد » .
و سپس فرمود : « أيّها النّاس ! إنّى قد تركت فيكم ما إن أخذتم به لم تضلّوا : كتاب اللّه فاعملوا به » ! « اى مردم من در ميان شما چيزى را بعد از خودم به يادگار گذاشتم كه اگر آن را بگيريد و اخذ كنيد ، هيچگاه گمراه نشويد ! و آن كتاب خداست ! پس به آن عمل كنيد » ! « 1 » ( از خطبههائى كه قبل از اين و بعد از اين ايراد فرمودهاند ، و در آن غير از كتاب خدا لفظ و عترتى أهل بيتى وارد شده است ، معلوم مىشود كه در اين خطبه هم بوده و ساقط شده است ) .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حجّة الوداع مجموعا پنج خطبه خواندهاند :
أوّل در روز هفتم ذوالحجّة در مكّهء مكرّمه ، دوّم در روز عرفه ، سوّم در روز عيد قربان ، چهارم در يوم القرّ كه روز يازدهم است ، در منى ، پنجم در يوم النّفر الأوّل « 2 » كه روز دوازدهم است در منى . « 3 »
هامش
( 1 ) - « البداية و النهاية » ج 5 ، از ص 201 تا ص 203 .
( 2 ) - « سنن بيهقى » ج 5 ، ص 151 .
( 3 ) - « سيرهء حلبيّه » ج 3 ، ص 306 .