حرام شمردند و روشن نمودند كه بايد اعمال و رفتار هر ماهى را در همان ماه انجام داد .
[ تفسير آيه حرمت نسيء ]
نسىء « 1 » مصدر است مثل نذير و نكير از مادّهء نسأ الشّىء ينسؤه نسأ و منسأة و نسيئا : إذا أخّره تأخيرا . يعنى آن چيز را به تأخير انداخت .
شيخ طبرسى گويد : طائفهء عرب ماههاى چهارگانهء : رجب و ذوالقعده و ذوالحجّه و محرّم را بنا بر تمسّك بر ملّت و آئين حضرت ابراهيم و اسماعيل عليهما السّلام محترم مىشمردند ، و جنگ و قتال را در آنها حرام مىدانستند ، و چون مردان كارزار و مخاصمه بودند ، صبر كردن سه ماه متوالى : ذوالقعده و ذوالحجّه و محرّم براى آنان سخت بود ، كه به هيچوجه به جنگ و غارت دست نزنند . فلهذا حرمت ماه محرّم را به ماه صفر تأخير مىانداختند ، و بجاى محرّم ماه صفر را ماه حرام مىشمردند ، و ماه محرّم را حلال مىكردند . و مدّتى بر اين نهج كه مىخواستند درنگ مىكردند ، سپس حرمت را دوباره به محرّم بر مىگردانند ، و اين عمل تأخير را نيز در ماه ذىالحجه انجام مىدادند و حكم بدان مىنمودند .
فرّاء گويد : آن كسى كه متعهّد و مسئول نسىء بود مردى بود از طائفهء كنانة كه به او نعيم بن ثعلبة مىگفتند ، و در حجّ رئيس موسم بود ، و مىگفت : من آن كسى هستم كه هيچگاه مورد عيب گوئى مردم واقع نمىشوم ، و در نيل به مقصود پيوسته مظفّر و منصورم ، و حكمى را كه مىكنم هيچوقت برگردانده نمىشود ! مردم در موسم در پاسخ او مىگفتند : آرى راست مىگوئى ! اينك يك ماه را براى ما تأخير انداز ! حرمت ماه محرّم را بردار ! و به ماه صفر انداز ! و محرّم را براى
هامش
( 1 ) - در « نهايهء » ابن اثير ج 2 ص 139 در مادّهء دور آورده است كه : و در حديث است كه إنّ الزّمان قد استدار كهيئته يوم خلق الله السّماوات و الأرض گفته مىشود : دار يدور و استدار يستدير به معناى آنكه گرداگرد چيزى دور زد ، و به جائى كه حركت را از آنجا شروع كرد ، برگشت ، و معناى حديث اينست كه : عادت عرب اين بود كه ماه محرّم را به ماه صفر تأخير مىانداختند براى آنكه در محرّم جنگ كنند و اين نسىء است ، و هر سال بعد از سال ديگر اين كار را انجام مىدادند . و بنابراين محرّم از ماهى به ماه ديگر منتقل مىشد بطورى كه در تمام ماههاى سال گردش مىكرد و دور مىزد . و چون آن سالى كه رسول خدا حجّ نموده بود ، ماه محرّم به همان زمان مخصوص خود كه قبل از انتقال داشت برگشته بود ، و سال به همان هيئت و كيفيّت اوّل خود دور زده بود ، فلهذا رسول خدا چنين فرمود .