است ، و ليكن در « نهايه » گفته است : با فتحه به معناى محبّت ، و با كسره به معناى توليت و سلطان است ، و از ابن سكّيت وارد شده است كه ولاء با كسره نيز همين معنى را دارد .
و ولىّ و والى هر كسى را گويند كه زمام امر ديگرى را به دست خود گيرد ، و عهدهدار آن گردد .
و ولىّ به كسى گويند كه : نصرت و كمك از ناحيهء اوست .
و ولىّ به كسى گويند كه : تدبير امور كند ، و تمشيت به دست و به نظر او انجام گيرد ، و بر اين اصل گفته مىشود : فلان ولىّ المرأة يعنى نكاح آن زن به صلاحديد و به نظر اوست .
و ولىّ دم به كسى گويند كه حقّ مطالبهء ديه را از قاتل و يا از زخم زننده دارد .
و سلطان ولىّ أمر رعيّت است ، و از همين باب است گفتار كميت شاعر دربارهء حضرت امير المؤمنين عليه السّلام :
و نعم ولىّ الأمر بعد وليّه * و منتجع التّقوى و نعم المقرّب
« امير المؤمنين علىّ بن ابي طالب عليه السّلام خوب سلطان و كفيل أمر امّت بعد از سلطان و كفيل اولش رسول الله بوده است ، و خوب دليل و راهنماى تقوى و سداد در بيابان خشك و بيداء جهالت ، و خوب نزديك كنندهء امّت به خداوند متعال است » .
و گفتار خداوند تعالى :
إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ
« 1 » در حقّ على بن أبي طالب عليه السّلام نازل شده است ، و در اين شأن نزول ، مخالفين و مؤالفين اتّفاق دارند كه : چون آن حضرت در ركوع نمازش بود ، وسائلى از آن حضرت چيزى خواست ، او با انگشت خنصر دست راست خود ، اشاره به سائل كرد ، وسائل انگشتر را از انگشت خنصر او بيرون كرد و براى خود گرفت ، و ثعلبى در تفسير خود اين شأن نزول را روايت كرده است .
و شيخ ابو على ، در ضمن حديث طويلى گفته است كه : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به خدا عرض كرد : اللّهمّ اشرح لى صدرى ، و يسّر لى أمرى ، و اجعل لى وزيراً من أهلى ، عليّاً أخى ، اشدد به ظهرى « بار پروردگارا من ، سينهء مرا براى من بگشا ، و امر مرا آسان گردان ، و از اهل من على را كه برادر من است ، وزير من قرار بده ، به واسطهء او پشت
هامش
( 1 ) - سورهء مائده : 5 - آيه 55 .