أَحَدٌ على اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ أنَّهُ تَرَكَهُ بِغَيْرِ حُجَّة لِلّهِ عَلَيْهِ « 1 » « حضرت صادق « عليه السّلام » فرمودند : اگر مردم منحصر در دو نفر گردند هر آينه يكى از آنها امام خواهد بود . و از آن دو نفر آن كه ديرتر بميرد امام خواهد بود به علّت آنكه هيچ كس بدون حجّت الهيّه نباشد و در مقابل پروردگار ادّعا نكند كه مرا بدون راهنمائى كه مرا به سوى تو دعوت كند گذاردى . »
و نيز از يونس بن يعقوب از حضرت صادق « عليه السّلام » روايت كرده كه قالَ : سَمِعْتُهُ يَقُولُ : لَوْ لَمْ يَكُنْ فِى الارضِ الّا اثْنانِ لَكانَ أَحَدُهُما الحُجَّة . « 2 »
نكتهء سوّم : آن است كه رسول خدا مىفرمايد : لَا تَخْلُو الارضُ مِنهُمْ « هيچگاه زمين از امام خالى نيست » . به مُفاد اين جمله رواياتى وارد است . محمّد بن يعقوب كلينى با سند خود از حسين بن أبى العلاء روايت مىكند قالَ : قُلْتُ لابى عَبدِ اللهِ عليه السّلام : تَكُونُ الارضُ لَيْسَ فِيها إمامٌ ؟ قالَ : لَا قلتُ : يَكونُ إمامانِ ؟ قالَ : لا ، الّا وَ أَحَدُهُما صامِتٌ . « 3 »
« مى گويد : به حضرت امام جعفر صادق « عليه السّلام » عرض كردم : آيا مىشود در زمين امام نباشد ؟ فرمود : نه . گفتم آيا مىشود در روى زمين دو امام باشد ؟ فرمود نَه ، مگر آنكه يكى از آنها ساكت بوده و زمام امور را در دست نگيرد . »
و نيز با سند خود از اسحاق بن عمّار روايت كرده است عَن أبِىعَبداللهِ عليه السّلام قالَ : سَمِعْتُهُ يَقُولُ : إنَّ الارضَ لَا تَخْلُو إلّا وَ فيها إمامٌ كَيما إن زادَ المؤمنُونَ شَيئاً رَدَّهُمْ وَ إنْ نَقَصُوا شَيئاً أئِمَّة لَهُمْ . « 4 » « مىگويد : از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود : هيچگاه روى زمين از امام خالى نخواهد بود ، براى آنكه اگر مؤمنين در امرى از امور زياده روى كنند آنها را به جاى خود در درجهء اعتدال برگرداند ، و اگر در امرى از امور كوتاهى كنند و نقصانى به بار آورند آن نقيصه را براى انان تمام كند و آنان را معتدل نمايد » .
و نيز با سند خود از عبد الله بن سليمان عامرى از حضرت صادق « عليه السّلام » روايت كرده است كه فرمود : مَا زَالَتِ الارضُ إلّا وَ لِلهِ فيهَا الحُجَّة ، يُعَرَّفُ الحَلَالَ وَ الحَرَامَ
هامش
( 1 ) . اصول كافى ج 1 كتاب الحجه ص 180 .
( 2 ) . همان مصدر .
( 3 ) . همان كتاب ، ص 178
( 4 ) . همان مصدر .