كه صد نفر را هدايت و زمامدارى كند يا از جماعتى كه صد نفر را گمراه نمايد مگر آنكه من به شما خبر مىدهم كه مؤسّس و سبب تشكيل آن جماعت كيست جلودار و پيشواى آنان كدام است و پيرو و سوق دهندهء آنها كدام است و محلّ پياده شدن آن جماعت و فرود آوردن بارشان كجاست و از آنها كدام فرد كشته مىشود و كدام فرد با مرگ عادى مىميرد . اگر من از ميان شما بروم و اوضاع و امور ناپسند بر شما پديد آيد و شدائد و مشكلاتى بر شما هجوم كند در آن وقت بسيارى از پرسش كنندگان مبهوت و متحيّر با دست تهى سر به زير اندازد و پرسش شدگان سست و ضعيف گرديده كارى از دستشان بر نيايد - الخطبة . »
اينها مجموعهء رواياتى بود كه در شأن نزول آيه :
أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ
دربارهء أمير المؤمنين « عليه السّلام » وارد شده است . حال بايد دانست معنى شاهد چيست و معنى يتلوه چيست ؟ و علاوه عنوان شهادت براى أمير المؤمنين عليه السّلام چه منقبت و فضيلتى است . اجمالًا دانستيم كه معنى شاهد هر چه باشد يك منصب عالى و مقام رفيعى است چون در بين آيات كثيرهاى كه شأن نزول آنها راجع به أمير المؤمنين است بلكه طبق فرمايش حضرت رسول خدا « صلّى الله عليه و آله و سلّم » : مَا أَنزلَ اللهُ آيَة فِى القرآنِ فِيها
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا *
إلّا و عَلى رَأسُها وَ أميرُها و شِريفُها ، فَلَقَدْ عاتَبَ اللهُ أصحابَ مُحَمَّدٍ فِى القُرآنِ ، وَ مَا ذَكَرَ عَلِيًّا إلّا بخَيرٍ « 1 » « هيچ آيهاى از آيات قرآن را كه در آن جمله
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا *
باشد خدا نازل نكرده است مگر آنكه علىّ بن أبى طالب در سَرِ آن و رئيس و امير آن است » و تمام اين قبيل آيات فرد أكمل و أتمّش أمير المؤمنين عليه السّلام است در عين حال آن حضرت در برابر پرسش آن مرد سائل كه از شأن حضرت در آيات واردهء قرآن سؤال نمود اين آيه را بيان فرموده و خود را به صفت
وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ
توصيف نموده است .
از اينجا به خوبى معلوم مىشود كه عنوان شاهد بسيار عظيم القدر و رفيع المرتبه است كه شايد هيچ درجه و منزلتى به پاى آن نرسد حتّى آيه
إِنَّما وَلِيُّكُمُ
هامش
( 1 ) . « ذخائر العقبى » ص 89 از احمد حنبل در « مناقب » آورده است . و أبو نعيم اصفهانى در « حلية الاولياء » ج 1 ص 64 از موسى بن عثمان حضرمى با سند خود از اعمش از مجاهد از ابن عبّاس روايت كرده است كه : قَالَ : قَالَ رَسول الله صلَّى الله عليه و آله و سلَّم : مَا أنزلَ اللهُ آية فِيها «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا *» الّاعلىٌّ رَأسُها و أميرُها .