همه چيز . ليكن از صاحب شما أمير المؤمنين مىگويد : « اى پيغمبر بگو بهترين گواه بين من و شما خداست و كسى كه همهء علم كتاب در نزد اوست . » و از طرفى خدا مىفرمايد : « هيچ تر و خشكى نيست مگر اينكه در كتاب آشكار خداست . » ، و علم اين كتاب را خدا به أمير المؤمنين داده است . » و اين روايت را قندوزى حنفى مختصراً آورده است . « 1 »
و علىّ بن ابراهيم در تفسير خود از عمر بن اذينه روايت كرده است قالَ : قَالَ أبو عَبْدِ اللهِ عليه السّلام : «
الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ
» أميرُالمؤمنين عليه السّلام . و سُئِلَ عَنِ الَّذى عِندَهُ عِلْمٌ مِنَ الكِتَابِ اعْلَمُ أمْ مَنِ الَّذى عِندَهُ عِلْمُ الكِتَب . فقالَ : مَا عِلْمُ الَّذى عِنْدَهُ عِلْمُ مِنَ الكِتَبِ إلّا بِقَدَرِ مَا تَأخُذُ البَعُوضَة بِجَناحِها مِن ماء البَحْرِ . قالَ اميرُ المؤمنينَ : ألا إنَّ العِلْمَ الَّذى هَبَطَ بِهِ آدَمُ مِنَ السَّمَاءِ الَى الارضِ وَ جَميعَ مَا فُضِّلَتْ بِهِ النَّبِيُّونَ الَى خَاتَمِ النَّبِيِّين فِى عِتْرَة خَاتَمِ النَّبِيِّين . « 2 »
« حضرت صادق " عليه السّلام " فرمودند : آن كسى كه عالم به كتاب است أمير المؤمنين است . و چون از آن حضرت سؤال شد كه آيا كسى كه در نزد او علمى از كتاب است داناترست يا كسى كه در نزد او علم كتاب است . حضرت فرمود : كسى كه در نزد او علمى از كتاب است دانش او به اندازهء آبى است كه بال پشه با خود از دريا بر مىدارد . و أمير المؤمنين " عليه السّلام " فرمودهاند : تمام علمى را كه آدم با خود از آسمان به زمين آورد و تمام مقامات و علوم انبياء تا خاتم النبيّين همگى در عترت خاتم النبيّين جمع است » و اين روايت را قندوزى حنفى مختصراً ذكر كرده است . « 3 »
بارى از مجموع اين مطالب خوب واضح شد كه جاى شكّ و ترديد نيست كه مراد از عالم به كتاب در آيه مورد بحث حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام است و احتمالات ديگر بى جا و غلط است . أمير المؤمنين كه از اوّل رسالت پيامبر اكرم با آن حضرت در شب و روز ، و در سفر و حضر ، و در جنگ و سكون بوده چگونه او مراد نباشد و عبد الله بن سلام كه سيزده سال بعد از بعثت رسول خدا در مدينه ايمان
هامش
( 1 ) . ينابيع الموده باب 30 ص 103 .
( 2 ) . غاية المرام ص 358 حديث سوم .
( 3 ) . « ينابيع المودّة » باب 30 ، ص 103 .