أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ
. « 1 » « آيا كسى كه پيوسته از طرف خدا با بيّنه و دليل روشن مواجه است با كسى كه زشتى كردار بر او زينت داده شده و از اهواء باطله خود پيروى مىكند مساوى خواهد بود ؟ »
و بالأخره دين اسلام دين عقل و علم و بصيرت است ، دين تفكّر و تأمّل و دقّت است و بر همين اساس بايد از جزئيّات حالات و سيرهء رسول و ائمّه معصومين اطلاع كافى داشته باشيم و به روش صحابه و طرز تفكّر آنها كاملًا بصير باشيم و به ظنّ و گمان اكتفاء نكنيم ،
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
« 2 »
« از چيزى كه به او علم و يقين ندارى پيروى مكن ، حقاً كه گوش و چشم و دل ، همهء آنها از پيروى باطل مؤاخذه خواهند شد » ،
وَ إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً .
« 3 »
« و بدرستى كه حدس و گمان انسان را از حق بىنياز نمىكند » ،
بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ .
« 4 »
« بلكه ستمكاران از آراء و اهواء خود بدون رسيدن به علم و درك حقيقت پيروى مىكنند و كسى كه خدا او را گمراه كند چه كسى مىتواند او را به مقصود برساند ، اين افراد يار و ياورى ندارند . »
علماى تسنّن مىگويند : عصمت و افضليّت در امام لازم نيست چون منصب خليفه را فقط براى رسيدگى به امور اجتماعى و شئون عامّه مىدانند ، مانند اقامه حدود ، بريدن دست دزد و كشتن قاتل و حفظ امنيّت و نگهدارى و جمع آورى زَكَوات و بيت المال و نگهدارى سرحدّات و تجهيز جيش و دفع ظالم و تقسيم فيىء بين مسلّماًنان و فرستادن آنها به حج و جهاد . مىگويند : در اين امور افضليّت لازم نيست بلكه ممكن است شخص غير افضل و غير اعلم فردى بوده باشد كه از نقطه نظر رسيدگى به اين امور قدرتش بيشتر و عملش صحيحتر بوده از عهدهء آن بهتر برآيد و بنابر اين بر امّت لازم است كه افضل را كنار گذاشته و مفضول را به خلافت برگزينند . مىگويند : خلافت به وصيّت و تنصيص خليفهء سابق و يا با بيعت اهل حلّ و عقد منعقد مىگردد مانند وصيّتى كه ابوبكر براى خلافت عمر نمود و مانند بيعتى كه مسلمين با خلفاى بعدى نمودند ، و لازم نيست تمام اهل حلّ و عقد بيعت كنند بلكه
هامش
( 1 ) سوره محمّد ( ص ) : 47 - آيه 14 .
( 2 ) سوره اسراء : 17 - آيه 36 .
( 3 ) سوره نجم : 53 - آيه 28 .
( 4 ) سوره روم : 30 - آيه 29 .