بر سرشان آمد ؛ و از اين به بعد هم همينطور است . « 1 » »
بحث عميق « الميزان » در حقيقت توحيد متّخذ از قرآن
حضرت استاد علّامهء طباطبائى قدّس الله سرّه در پيرامون معنى توحيد در قرآن بحثى بسيار جالب در واحد بالصّرافه بودن ذات حقّ تعالى فرمودهاند . و چون حاوى مطالب بسيار عميق حِكَمى و براهين مستدلّ فلسفى و متّكى به آيات قرآنيّه مىباشد ، چقدر تناسب دارد ما عين آن را در اينجا حكايت نمائيم :
كَلامٌ فى مَعْنَى التَّوْحيدِ فى الْقُرْآنِ :
انسان بحثكنندهء متعمّق در معارف كلّيّه شكّ نمىآورد كه مسألهء توحيد از جهت غور داراى دورترين بُعد ، و از جهت تصوّر و ادراك مشكلترين مسائل ، و از جهت حلّ و رسيدن به نتيجه پيچيدهترين نواحى را در بر دارد . زيرا سطح تعقّل و ادراكش از مسائل عامّهء عاميّهاى كه افهام بدان دسترسى دارد ، و از قضاياى متداولهاى كه نفوس بدان آشنائى و الفت دارد و دلها آن را مىشناسد ؛ بالاتر و رفيع المنزله و عالىمقامتر مىباشد .
و مسألهاى كه اينچنين بوده باشد ، عقلها در ادراك آن و تصديق به آن با هم اختلاف پيدا مىكنند ؛ به جهت آنكه افراد انسان در اثر تنوّع فكرى كه فطرت انسان بر آن سرشته گرديده است از ناحيهء اختلاف افرادش ، از سبب بُنيهء جسميّه و مؤدّى شدن اين به اختلاف اعضاء ادراكى او در اعمالش ، و سپس تأثير آن در تفهّم و تعقّل از جهت تيز ذهنى و كُند هوشى ، و از جهت استوارى و مرغوبى ، و ردائت و پستى ، و از جهت استقامت انديشه و انحراف ؛ داراى اختلافى چشمگير هستند .
اينها امورى است بديهى و در آن ترديد راه ندارد . قرآن در مواضعى از آيات كريمهاش اين اختلاف را مقرّر داشته است :
هامش
( 1 ) - « الميزان فى تفسير القرآن » ج 6 ، منتخباتى از ص 71 تا ص 81