با مراجعهء به آغاز آيه ، و مقابله كردن آنها با آيات پيشين 48 و 50 و 52 ، به اين نتيجه مىرسيم كه خطاب كردن به صورت تثنيه « ذواتا ، فيهما » به دو جنت آمده ، ولى در اين جا اشاره به صورت جمع « فيهن » است كه مىتواند يا از جهت پيوستگى به « فرش » باشد كه نزديك است ، و مؤمنان با همسرانشان بر آنها مىنشينند كه خداوند دربارهء آن گفته است :
مُتَّكِئِينَ عَلى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ وَ زَوَّجْناهُمْ بِحُورٍ عِينٍ
« تكيه كنندگان بر تختهايى به صف چيده شده كه حور العين را به همسرى ايشان درآوردهايم » ، « 115 » و نيز گفت :
هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ فِي ظِلالٍ عَلَى الْأَرائِكِ مُتَّكِؤُنَ * لَهُمْ فِيها فاكِهَةٌ وَ لَهُمْ ما يَدَّعُونَ
« آنان و جفتهاشان ( همسرانشان ) در سايههايى بر اريكهها تكيه كردهاند * آنان را است ميوه و هر چه بخواهند » ، « 116 » و اين عطف كردن شبيه است به اتصال آيهء 58 به آيهء 56 ، و يا ممكن است معنى چنين باشد : در دو جنت ياد شده - كه اساس است - جنتهاى فراوانى وجود دارد كه هر يك براى خود داراى كاخها و حوريان مخصوص است ، و بعضى از مفسران گفتهاند كه : اين پيوستهء به آيهء پيشين
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
است به اين اعتبار كه حورى جزئى از آن آلاء بوده باشد ، و اين كه رحمت خدا از هر سو بر انسان احاطه دارد ، و تا آخرت امتداد پيدا مىكند و در آن جا - در بهشت - براى مؤمنان چنان گسترش مىيابد كه به هيچ وجه قابل مقايسهء با دنيا نيست ، چه در بهشت تجلى اعظم نام الرحمن صورت پذير مىشود كه نعمتهاى ممتاز از لحاظ كميّت و نوع و تنوع در آن وجود دارد ، و اگر در دنيا چنان بود كه نعمت خدا به نيكوكار و بد كار هر دو مىرسيد ، در اين جا تنها اختصاص به مؤمنان دارد ، از آن جهت كه آخرت سراى جدايى مؤمن و جز مؤمن از يكديگر است .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
آرى ، اى گروه جن و انس ! شما گاه آيات خدا را تكذيب مىكنيد ، و به
هامش
( 115 ) - الطور / 20 .
( 116 ) - يس / 56 و 57 .