شده باشد ؟
جواب آن است كه : از آن روى كه گوينده خدا است ، و آنچه خدا اراده مىكند و وعده مىدهد ، بدون چون و چرا حادث خواهد شد ، و براى او يكسان است كه با صيغهء ماضى سخن بگويد يا به صيغههاى حاضر يا مستقبل ، بدان سبب كه قادر بر تحقق بخشيدن به آن است ، همچون اين گفتهء او تعالى :
وَ أَدْخَلْناهُمْ فِي رَحْمَتِنا إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ
« و در آورديمشان در رحمت خود چه آنان از صالحاناند » ، « 106 » يا به صيغهء مستقبل همچون گفتهء او تعالى :
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
« و كسانى را كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند ، و به زودى به بهشتهايى داخل كنيم كه از زير آنها نهرها روان است » ، « 107 » يا به هر دو صيغه :
أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ
« فرمان خدا رسيد ، پس در آن شتاب مورزيد » « 108 » كه در آن وقوع امر خود را به صيغهء ماضى « أتى » بيان كرده است تا چنان باشد كه گويى امر او عملا وقوع پيدا كرده است ، ولى استدراك كرده و گفته است
فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ
تا دليل بر عدم تحقق فعلى آن باشد .
آرى ، نسبت به مخلوق چنين چيزى درست نيست كه اگر خيال انجام كارى را در آينده دارد ، بگويد : آن كار را كردم ( فعلت ) يا به زودى خواهم كرد ( سأفعل ) بدان سبب كه ارادهء او محدود به چارچوب مشيت خدا است ، و چه بسا كه اوضاع و احوال و گرفتاريها او را از پرداختن به آن كار باز دارد
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كانَ عَلِيماً قَدِيراً
« و خدا چنان نيست كه هيچ چيز در آسمانها و زمين از آنچه مىخواهد انجام دهد او را ناتوان سازد ، چه او داناى توانا است » . « 109 » پس از اشارهء قرآن به اين مطلب كه تكيه كردن متقيان ترسان از مقام
هامش
( 106 ) - الانبياء / 86 .
( 107 ) - النساء / 57 .
( 108 ) - النحل / 1 .
( 109 ) - فاطر / 44 .