ما در زندگى دنيا كه با گفته خود به آن اشاره كرده :
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
« آن كه مرگ و زندگى را آفريد تا شما را بيازمايد و معلوم كند كه عمل كدام يك از شما نيكوتر است » ، « 77 » با اين روش موافقت ندارد .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
.
[ 39 - 40 ] آرى . هيچ كس در وقت خود هرگز جرأت تكذيب ندارد ، بلكه همگان با خضوعى مطلق نسبت به حق خاضع مىشوند :
فَتَوَلَّ عَنْهُمْ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلى شَيْءٍ نُكُرٍ * خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ * مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِ يَقُولُ الْكافِرُونَ هذا يَوْمٌ عَسِرٌ
« پس از ايشان روى گردان در آن روز كه خواننده مىخواند به چيزى زشت و ناپسند * با چشمان فرو افتاده و خاشع از گورها چنان بيرون مىآيند كه گويى ملخهاى پراكندهاند * كافران كه با شتاب به سوى خواننده روانند ، مىگويند كه اين روزى سخت است » ، « 78 » و حتى يك نفر جرأت سخن گفتن ندارد ، مگر پس از آن كه اجازهاى از خدا رسيده باشد :
يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ
« چون آن روز بيايد ، هيچ كس سخن نمىگويد مگر به اذن او ، پس بعضى از ايشان بدبختند و بعضى نيكبخت » ، « 79 » پس چگونه يك نفر مىتواند در آن روز تكذيب پروردگار خويش كند ؟ ! آرى ، گاه عذاب ايشان در دنيا به تأخير مىافتد و فرصتى براى تكذيب به دست مىآورند و براى توجيه كردن كارهاى زشت خود و پوشاندن گناهانشان . اما در روز قيامت او - سبحانه و تعالى - از هر سو بر ايشان محيط است .
/ 336
فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ
« پس در آن روز از انس و جن پرسشى دربارهء گناهش صورت نمىگيرد . » همين براى اين كه مانعى از پرداختن به معصيتها باشد كافى است ، و از تكذيب نعمتها و آيات كه از بزرگترين گناهان است .
هامش
( 77 ) - الملك / 2 .
( 78 ) - القمر / 6 - 8 .
( 79 ) - هود / 105 .