فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
.
[ 41 - 42 ] محاكم دادگسترى در دنيا براى شناختن مجرم است ، اما در آخرت هدفى ديگر دارد ، و آن اثبات عملى دادگرى خدا براى خلق است ، پس معنى « لا يسئل » آن نمىشود كه آنان محاكمه نمىشوند ، چه خداوند مىگويد :
وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلى رَبِّهِمْ قالَ أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلى وَ رَبِّنا قالَ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
« و كاش مىديدى آن زمان را كه در پيشگاه پروردگارشان ايستادهاند و او به آنان مىگويد كه : آيا اين بر حق نيست ، و آنان مىگويند : آرى بر حق است ، و پروردگارمان مىگويد : پس بچشيد چيزى را كه به آن كفر مىورزيديد » ، « 80 » و گفت :
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ * مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ * وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ
« و گرد آوريد كسانى را كه ستم كردند با همسرانشان و با آنچه مىپرستيدند * جز خدا ، و سپس آنان را به راه دوزخ رهبرى كنيد * و بازداشتشان كنيد كه بايد در معرض پرسش قرار گيرند » . « 81 » دربارهء گناهانشان بايد از آنان سؤال شود كه آيا از طرف ايشان بوده است يا نه . . . چه آنان در نزد خدا شناختهاند . ولى اين بازداشتن براى پرسش از ايشان نيست ، بلكه پرسش براى شكنجه دادن و سرزنش كردن آنان است . بنا بر اين شايسته نيست كه ما خود را در پس ديوارهاى بهانه و توجيه پنهان كنيم ، چون فرصتى براى بيان آنها نداريم تا قبول شود يا رد .
نيز گفتهاند كه : بعضى از مجرمان كه پيشوايان جريمه و كفر و فرو رفتهء در انحرافاند ، حتى در معرض سؤال هم قرار نمىگيرند ، و فرمان مىرسد كه آنان را يكسره به جهنم ببرند و به عذاب برسانند ، و براى خوار كردن و اهانت به ايشان و معذب داشتن آنان حتى پرسشى هم از ايشان نمىكنند . و رسول خدا ( ص ) گفت :
هامش
( 80 ) - الانعام / 30 .
( 81 ) - الصافات / 22 تا 24 .