است » . « 36 » دين در كسانى تجلّى پيدا مىكند كه به آن تحقق مىبخشند ، همچون پيامبران و امامان هدايت كنندهء به خدا ، و امام رضا عليه السلام در پاسخ پرسش ابو الصلت از او دربارهء « وجه اللَّه » كه گفت : اى پسر رسول خدا ! معنى اين خبر روايت شده كه پاداش لا إله إلّا اللَّه گفتن نظر كردن به وجه خداى تعالى است چيست ؟ ، گفت : « اى ابو الصلت ! هر كس خدا را با وجه و چهرهاى همچون ديگر وجوه و چهرهها تشبيه كند ، كفر ورزيده است ، ولى وجه خدا پيامبران و حجتهاى او صلوات اللَّه عليهماند ، كه به توسط ايشان به خداى عزّ و جلّ رو و توجه مىشود ، و نيز به دين و معرفت او » . « 37 » و امام صادق ( ع ) گفت : « ما وجه خداييم » . « 38 » بنا بر اين وجه اللَّه حق تحقق يافتهء در سنتها و شريعتها و دين او و اولياى او است ، و همه چيز جز آن فانى است ، پس بر ما است كه به آن متمسك شويم و متغيرها در ما تأثير نداشته باشد ، پس اگر كسى از ما به اعمال نيك و صالح مىپردازد ، اين را براى خدا و لوجه اللَّه انجام دهد ، تا به پاداش آن در روز جزا برسد ، و اگر عمل صالح نه براى وجه اللَّه بلكه براى ريا صورت بگيرد ، آيا مىتواند سودى داشته باشد ؟
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
.
پس با آيهء فناء ممكن نيست كه كسى مدعى خدايى شود يا ديگرى براى او چنين ادعايى كند ، يا مدّعى آن شود كه نسبت به خدا نادان است ، / 313 و اگر ناگزير است كه چنين باشد ، نخست بايد مرگ را از خود دور كند ، يا ديگران او را از مرگ دور كنند .
[ 29 - 30 ] سپس قرآن به بيان صفت ديگرى از پروردگارمان مىپردازد كه ما را نسبت به او فرمانپذيرتر و متوسلتر مىسازد ، و آن صفت بداء است كه به معنى
هامش
( 36 ) - همان منبع ، ص 192 به نقل از الاحتجاج .
( 37 ) - همان جا .
( 38 ) - همان جا .